اصل تمرین و ترک تمرین
اگر کاری را پیوسته انجام دهی، در آن ماهرتر میشوی و اگر آن را رها کنی، کمکم فراموشش میکنی. این قاعده در درس خواندن، ورزش کردن، نواختن ساز و حتی بازیهای فکری دیده میشود. در این مقاله با سه کلیدواژهٔ تمرین منظم، بهبود کارایی و بیتمرینی آشنا میشوی و میفهمی که چرا تکرار و استمرار، کلید پیشرفت است.
تمرین چیست و چه اثری بر مغز و بدن دارد؟
تمرین یعنی انجام دادن یک کار بهصورت تکراری و هدفمند. وقتی تمرین میکنی، مغزت میان سلولهای عصبی راههای تازهای میسازد. هر بار که کاری را تکرار میکنی، آن راهها محکمتر میشوند. به همین دلیل است که بعد از چند بار خواندن یک شعر، آن را از بر میشوی یا بعد از چند جلسهٔ شنا، حرکتهایت روانتر میشود. تمرین منظم دو پیامد اصلی دارد: نخست اینکه سرعت انجام کار بالا میرود و دوم اینکه کیفیت آن بهتر میشود.
در سوی دیگر، بیتمرینی یعنی دست کشیدن از آن کار برای مدتی طولانی. در این حالت، مغز کمکم آن راههای عصبی را کمرنگ میکند تا جا برای چیزهای تازه باز کند. پس اگر بعد از چند هفته دوباره سراغ آن کار بروی، احساس میکنی که انگار از اول شروع کردهای. این موضوع دربارهٔ همهٔ مهارتها صدق میکند، از نوشتن انشا گرفته تا دوچرخهسواری.
| وضعیت | تأثیر بر مغز | نتیجه در زندگی روزمره |
|---|---|---|
| تمرین منظم | راههای عصبی محکم و پرسرعت | افزایش دقت، سرعت و اعتمادبهنفس |
| بیتمرینی | کمرنگ شدن راههای عصبی و فراموشی | کاهش مهارت و نیاز به شروع دوباره |
نمونههای عینی از زندگی دانشآموزی
فرض کن برای مسابقهٔ ریاضی، هر روز ۱۰ تا مسئلهٔ دشوار حل میکنی. هفتهٔ اول ممکن است خسته شوی و بعضی از مسئلهها را اشتباه کنی. اما هفتهٔ سوم، ذهنت به الگوهای مسئله عادت میکند و در کمتر از نیم ساعت همه را درست حل میکنی. این یعنی تمرین منظم، کارایی تو را بالا برده است. حالا اگر یک ماه از حل مسئله دست بکشی، در روز امتحان حس میکنی که خیلی از فرمولها را فراموش کردهای.
مثال دیگر، ورزش روزانهٔ صبحگاهی است. اگر هر روز ۱۵ دقیقه طناب بزنی، بعد از دو هفته نفسگیریات بهتر میشود و تعداد پرشهایت بیشتر میشود. اما اگر تعطیلات نوروز را بدون هیچ ورزشی بگذرانی، در روز اول مدرسه حتی از یک پله بالا رفتن هم خسته میشوی. پس میبینی که بدن و مغز هر دو از تمرین سود میبرند و از بیتمرینی زیان میبینند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ تمرین و بیتمرینی
پرسش نخست: آیا هر نوع تمرینی مفید است؟
نه، تمرین باید هدفمند و درست باشد. مثلاً اگر در فوتبال فقط شوت بزنی ولی کار با توپ را تمرین نکنی، در بازی موفق نمیشوی. همچنین تمرین بدون استراحت کافی، باعث خستگی و دلزدگی میشود. پس بهترین تمرین، تمرینی است که با برنامه باشد و در کنار آن به بدن و مغزت استراحت بدهی.
پرسش دوم: چطور بفهمیم بیتمرینی شروع شده است؟
نشانههای بیتمرینی عبارتند از: کند شدن سرعت، افزایش اشتباهات، احساس سنگینی هنگام انجام کار و نیاز به فکر کردن بیشتر برای کارهای ساده. مثلاً اگر وقتی پشت پیانو مینشینی، انگشتانت به سختی جای نتها را پیدا میکنند، یعنی بیتمرینی شروع شده است.
پرسش سوم: آیا بیتمرینی همیشه بد است؟
همیشه بد نیست! گاهی بیتمرینی به مغز فرصت میدهد که اطلاعات را دستهبندی کند و استراحت کند. مثلاً بعد از یک هفته تمرین سنگین ریاضی، یک روز فاصله انداختن میتواند به یادگیری بهتر کمک کند. اما بیتمرینی طولانیمدت، مانند چند هفته یا چند ماه، همیشه آسیبزننده است و باعث پسرفت میشود.
آنچه از این مقاله به خاطر میسپاریم:
- تمرین منظم، مغز و بدن را برای انجام بهتر کارها آماده میکند.
- بیتمرینی طولانی، مهارتهایی را که به سختی به دست آوردهای، کمکم از تو میگیرد.
- برای پیشرفت در درس، ورزش، هنر و هر کار دیگری، تکرار و استمرار لازم است؛ ولی استراحت کوتاه هم بخشی از برنامهٔ خوب تمرینی است.
- به جای نگرانی از یک روز وقفه، به تداوم هفتگی و ماهانهات اهمیت بده.