برداشت چگونه انجام میشود؟
روشهای برداشت بر پایهٔ بخش قابل استفادهٔ گیاه
گیاهان مختلف، بخشهای گوناگونی دارند که انسان از آنها بهره میبرد. به همین دلیل، روش برداشت هر کدام با دیگری تفاوت دارد. در ادامه، روش برداشت محصولات بر پایهٔ نوع بخش مصرفی آنها را بررسی میکنیم.
| بخش قابل استفاده | نمونهٔ محصول | روش برداشت |
|---|---|---|
| دانهها | گندم، برنج، لوبیا | در زمان خشک شدن کامل بوته و سفت شدن دانهها، با داس یا ماشینهای مخصوص درو میشوند. سپس دانهها از خوشه جدا میشوند. |
| میوهها | سیب، پرتقال، گوجهفرنگی | بیشتر میوهها زمانی برداشت میشوند که به رنگ کامل رسیدهگی درآیند و بافت آنها نرم یا سفت مناسب خود شود. معمولاً با دست چیده میشوند تا آسیب نبینند. |
| ریشه و غده | هویج، سیبزمینی، چغندر | پس از پژمردگی و زرد شدن بخش هوایی گیاه، ریشه یا غده از خاک بیرون کشیده میشود. این کار با بیل یا ماشینهای مخصوص انجام میشود و باید از آسیب دیدن آنها جلوگیری کرد. |
| برگ و ساقه | اسفناج، کاهو، نعناع، چای | برگها و سرشاخههای تازه و جوان وقتی به اندازهٔ مناسب رسیدند، با قیچی یا دست، از بالای طوقه یا گرههای پایینی بریده میشوند تا دوباره رشد کنند. |
نشانههای رسیدگی و زمان مناسب برداشت
یکی از مهمترین کارها در کشاورزی، تشخیص زمان درست برداشت است. هر گیاهی نشانههای ویژهای برای رسیدن دارد که کشاورز باید آنها را بشناسد. این نشانهها را میتوان به دو دستهٔ کلی ظاهری و فیزیکی تقسیم کرد.
نشانههای ظاهری شامل تغییر رنگ است. برای نمونه، گوجهفرنگی از سبز به قرمز، پرتقال از سبز به نارنجی و خرما از سبز به قهوهای یا زرد تغییر رنگ میدهد. همچنین، بسیاری از میوهها هنگام رسیدگی، بوی ویژه و مطبوعی منتشر میکنند که یکی از نشانههای خوب برای برداشت است. از سوی دیگر، نشانههای فیزیکی به تغییر در بافت محصول مربوط میشود. سیب وقتی رسیده میشود که با یک فشار ملایم، کمی نرم شود. دانههای گندم و برنج وقتی رسیدهاند که با ناخن به سختی سوراخ شوند. در محصولات ریشهای مانند سیبزمینی، زرد شدن و خشک شدن ساقه و برگهای بالای خاک، نشانهٔ اصلی رسیدن غدههاست. حتی در برخی گیاهان مانند نخود و لوبیا، خشک شدن غلاف و قهوهای شدن آن، زمان برداشت را مشخص میکند.
انتخاب زمان درست برداشت تأثیر زیادی روی کیفیت و ماندگاری محصول دارد. اگر میوه را زودتر از موعد بچینیم، ممکن است نرسیده، ترش و بیطعم باشد و زود هم خراب شود. از طرفی، تأخیر در برداشت نیز باعث میشود که میوه بیش از حد برسد، بافت آن شل و لهیده شود و ارزش غذایی خود را از دست بدهد. به همین دلیل، کشاورزان با تجربه، هر روز وضعیت محصول خود را بررسی میکنند تا بهترین زمان را برای برداشت انتخاب کنند.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ برداشت محصول
بله، برخی میوهها مانند سیب، گلابی، موز و گوجهفرنگی، پس از برداشت نیز به رسیدن خود ادامه میدهند. به این گروه، میوههای «پسرس» میگویند. این میوهها را میتوان کمی نارس چید تا در مسیر حمل و نقل یا در انبار، به تدریج برسند. اما میوههایی مانند انگور، پرتقال و توتفرنگی، پس از چیده شدن دیگر نمیرسند و باید کاملاً رسیده برداشت شوند.
بعضی گیاهان مانند خیار، لوبیا سبز، گوجهفرنگی و فلفل، در یک بوته، میوههایی در مراحل مختلف رشدی دارند. همهٔ میوههای یک بوته همزمان نمیرسند. به همین دلیل، کشاورز هر چند روز یک بار، میوههای رسیده را جداگانه میچیند. به این کار، برداشت تدریجی یا برداشت چندمرحلهای میگویند و باعث میشود تا محصول با کیفیت بهتری به دست آید.
آب و هوای هر منطقه، زمان برداشت را تعیین میکند. برای نمونه، در مناطق گرم، محصولات زودتر میرسند و برداشت زودتر آغاز میشود. باران شدید یا بادهای تند ممکن است باعث ریزش میوه یا خیس شدن محصول شود و کیفیت آن را کاهش دهد. همچنین، دمای پایین و یخبندان میتواند به میوهها آسیب بزند. به همین دلیل، کشاورزان با پیشبینی هوا، زمان برداشت را برنامهریزی میکنند.
هر کدام مزایا و معایب خود را دارند. برداشت با دست، برای محصولات حساس و گرانقیمت مانند توتفرنگی، گلها و میوههای ظریف مناسب است، زیرا آسیب کمتری به آنها وارد میشود و میتوان محصولات نارس و رسیده را از هم جدا کرد. اما برداشت با ماشین، بسیار سریعتر است و برای محصولات زراعی مانند گندم، برنج و سیبزمینی که به یکباره میرسند، بسیار مقرون به صرفه است. انتخاب روش، به نوع محصول، هزینه و میزان تولید بستگی دارد.
