پودگذاری؛ هنر عبور نخ از میان تارها
پودگذاری یکی از اصلیترین مراحل بافت گلیم است. در این مرحله، نخ پود از میان تارهای عمودی عبور داده میشود تا سطح بافت شکل بگیرد. جنس پود، نوع عبور آن و میزان فشردگی، همگی در زیبایی و استحکام گلیم تأثیرگذارند. در این مقاله با روشهای پودگذاری و تأثیر آن بر طرح و نقش گلیم آشنا میشوید.
پودگذاری چیست و چه نقشی در بافت گلیم دارد؟
در بافت گلیم، تارها بهصورت عمودی بر روی دار قرار میگیرند و مانند ستونهایی هستند که بافت روی آنها شکل میگیرد. پود، نخ افقی است که با عبور از میان تارها، سطح گلیم را میسازد. به این کار پودگذاری میگویند. اگر به گلیمی که بافته شده نگاه کنید، میبینید که ردیفهای افقی همان پودها هستند. جنس پود معمولاً از پشم، پنبه یا ابریشم است و هر کدام ویژگیهای متفاوتی به بافت میدهند.
برای پودگذاری، بافنده نخ پود را روی یک ماکو میپیچد. ماکو وسیلهای است که عبور نخ از میان تارها را آسانتر میکند. بافنده با یک دست ماکو را از بین تارها رد میکند و با دست دیگر آن را میگیرد. سپس نخ پود را با شانهای چوبی محکم میکوبد تا ردیف پود قبلی فشرده شود و بافت متراکم و زیبا از کار دربیاید.
انواع پودگذاری و تأثیر آن بر طرح گلیم
نحوهی عبور پود از میان تارها، طرح نهایی گلیم را تعیین میکند. دو روش اصلی برای پودگذاری وجود دارد:
- پودگذاری ساده یا یکرو: در این روش، پود از زیر یک تار و روی تار بعدی عبور میکند. این کار بهصورت یک در میان انجام میشود. سطح گلیم در این حالت صاف و یکدست است و برای بافتهای ساده کاربرد دارد.
- پودگذاری دولا یا دوپوده: در این روش از دو نخ پود با رنگهای مختلف استفاده میشود. یک پود از زیر تارها و پود دیگر از روی تارها عبور میکند. این کار باعث میشود که طرحهای هندسی و رنگهای متنوعی روی گلیم ظاهر شود.
بافندههای ماهر با استفاده از همین دو روش ساده، طرحهای بسیار زیبایی میآفرینند. مثلاً با تغییر رنگ پود در ردیفهای مختلف، میتوانند نقشهای لوزی، مثلث و خطوط موازی را روی گلیم ایجاد کنند. به این ترتیب، پودگذاری نهتنها کار فنی، بلکه یک هنر خلاقانه نیز محسوب میشود.
| نوع پودگذاری | تعداد پود در هر ردیف | ویژگی سطح بافت | کاربرد |
|---|---|---|---|
| ساده (یکرو) | یک نخ | صاف و یکدست | زمینهی ساده و طرحهای کمرنگ |
| دولا (دوپوده) | دو نخ با دو رنگ | طرحدار و برجسته | نقوش هندسی و رنگی |
پرسشهای رایج دربارهی پودگذاری
آیا پودگذاری فقط با یک نوع نخ انجام میشود؟
خیر. بافندهها از نخهای مختلفی مانند پشم، پنبه و حتی ابریشم برای پود استفاده میکنند. هر نخ ویژگی خاصی به گلیم میدهد. مثلاً پشم باعث نرمی و گرما و پنبه باعث لطافت و سبکی گلیم میشود. انتخاب نخ پود به کاربری گلیم و سلیقهی بافنده بستگی دارد.
چرا بعضی از گلیمها طرحهای پیچیدهتری دارند؟
طرح پیچیده به روش پودگذاری و تعداد رنگهای بهکاررفته بستگی دارد. در پودگذاری دولا، با استفاده از دو نخ رنگی، میتوان طرحهای هندسی بیشتری ایجاد کرد. همچنین بافنده با تغییر جای پود در هر ردیف، نقشهای مختلفی مانند ستاره، لوزی و یا خطوط شکسته میسازد.
آیا پودگذاری بر استحکام گلیم تأثیر دارد؟
بله، کاملاً. اگر پودها محکم و نزدیک به هم فشرده نشوند، گلیم شل شده و بهسرعت پاره میشود. فشردن پود با شانه، باعث میشود که تارها و پودها در هم قفل شوند و بافتی محکم و بادوام به وجود آید. به همین دلیل است که گلیمهای دستباف قدیمی، سالها سالم میمانند.
پودگذاری قلب تپندهی بافت گلیم است. با عبور دادن سادهی نخ پود از میان تارها و فشردن آن، یک سطح محکم و زیبا پدید میآید. روشهای مختلف پودگذاری، به بافنده امکان میدهد تا طرحهای گوناگونی خلق کند. از گلیمهای سادهی یکرو تا گلیمهای رنگارنگ با نقشهای هندسی، همه و همه حاصل هنر پودگذاری هستند. پس هر بار که به یک گلیم نگاه میکنید، به یاد داشته باشید که پشت این زیبایی، عبور هزاران نخ پود از میان تارها نهفته است.
