پزشکی، جندیشاپور و مدرسهٔ پزشکی
جندیشاپور؛ بیمارستان و دانشگاهی بزرگ در دل تاریخ
جندیشاپور را میتوان اولین بیمارستان و دانشگاه دنیا دانست که در آن، پزشکی به شکل منظم و علمی آموزش داده میشد. این شهر در نزدیکی شوش (در جنوب غربی ایران امروزی) قرار داشت. در جندیشاپور، پزشکان نه تنها به درمان بیماران میپرداختند، بلکه به دانشآموزان نیز پزشکی میآموختند. آنها کتابهای پزشکی مینوشتند و روشهای درمانی را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکردند.
در آن زمان، بیمارستان جندیشاپور بخشهای مختلفی داشت: بخش جراحی، بخش داروسازی، بخش بیماریهای داخلی و حتی بخشی برای بیماریهای چشم. پزشکان برای درمان بیماران، از گیاهان دارویی استفاده میکردند و با دقت، بیماری را بررسی مینمودند. آنها مانند پزشکان امروزی، ابتدا از بیمار سؤال میپرسیدند و سپس نبض او را میگرفتند تا به درمان درست برسند.
مدرسهٔ پزشکی چگونه کار میکرد؟
در مدرسهٔ پزشکی جندیشاپور، دانشآموزان مانند شما در کلاس درس مینشستند، اما درسهای آنها بسیار تخصصیتر بود. آنها ابتدا باید کتابهای پزشکی را از بر میکردند و سپس در کنار پزشکان بزرگ، به بالین بیماران میرفتند تا درمان را به صورت عملی یاد بگیرند. این روش آموزشی، یعنی «تئوری و عمل در کنار هم»، هنوز هم در بهترین دانشگاههای پزشکی دنیا استفاده میشود.
پزشکان جندیشاپور به بیماریهایی مانند سرماخوردگی، تب، زخمها و حتی بیماریهای روانی رسیدگی میکردند. آنها برای درمان هر بیماری، داروی مخصوصی از گیاهان مانند شیرینبیان، بابونه و آویشن درست میکردند. همچنین، آنها از روشهای جراحی مانند بخیه زدن زخمها و حتی جراحی آبمروارید چشم آگاه بودند. این پیشرفتهای پزشکی، جندیشاپور را به یکی از مهمترین مراکز علمی جهان باستان تبدیل کرده بود.
| موضوع مقایسه | در جندیشاپور | امروزه |
|---|---|---|
| ابزار تشخیص | نبضگیری، پرسش از بیمار | دستگاههای پیشرفته مانند سونوگرافی |
| داروها | گیاهان دارویی طبیعی | داروهای شیمیایی و گیاهی |
| آموزش پزشکی | درس و کار عملی در بیمارستان | دانشگاه و بیمارستانهای آموزشی |
سه پرسش و پاسخ چالشی
پاسخ: جندیشاپور را دانشگاه مینامند چون در آنجا چندین رشتهٔ علمی مانند پزشکی، فلسفه و ستارهشناسی به صورت منظم تدریس میشد. دانشجویان برای یادگیری، کتاب میخواندند، آزمایش میکردند و در پایان، مدرک دریافت میکردند؛ درست مانند دانشگاههای امروزی.
پاسخ: بله، آنها جراحیهای ساده مانند بخیه زدن زخمها، خارج کردن سنگ مثانه و حتی جراحی چشم را انجام میدادند. آنها از ابزارهای فلزی تمیز و بخیههای مخصوص استفاده میکردند و برای کاهش درد، از داروهای خوابآور گیاهی بهره میبردند.
پاسخ: بله، یکی از افتخارات جندیشاپور این بود که همهٔ مردم، حتی فقیرترین آنها، میتوانستند به بیمارستان مراجعه کنند و درمان رایگان دریافت نمایند. این کار، نشانهٔ بزرگواری و انساندوستی پزشکان آن دوران بود.
گفتنی است که جندیشاپور تنها یک بیمارستان نبود، بلکه نمادی از خرد و دانش ایرانیان باستان بود. پزشکان آنجا با تلاش و پشتکار، راه را برای پیشرفت پزشکی در جهان هموار کردند. امروزه هر وقت به یک پزشک مراجعه میکنید، در واقع با میراث ارزشمند جندیشاپور سر و کار دارید؛ میراثی که نشان میدهد علم و انسانیت همیشه در کنار هم بودهاند. اگر به پزشکی علاقه دارید، بدانید که ریشهٔ این دانش در سرزمین ایران، بسیار عمیق و کهن است.
