جشن سده: آیین کهن ایرانی در بهمنماه
ریشهها و زمان برگزاری جشن سده
جشن سده را ایرانیان باستان در روز دهم بهمنماه برگزار میکردند. این روز دقیقاً ۱۰۰ روز پس از پایان تابستان و آغاز پاییز است. همچنین ۵۰ روز و ۵۰ شب تا نوروز باقی میماند. به همین دلیل به آن «سده» میگویند، زیرا «سد» در فارسی به معنای صد است. در آن زمان مردم بر این باور بودند که با افروختن آتش، سرما و تاریکی را از خود دور میکنند و به استقبال بهار میروند.
آیینهای ساده و نمادین جشن سده
در روز جشن سده، مردم گرد هم میآمدند و آتش بزرگی روشن میکردند. آنان هیمه (چوب و هیزم) را از هر کوه و دشت جمع میکردند تا آتش بلند و پرنور شود. افروختن آتش نماد پیروزی روشنایی بر تاریکی و گرمی بر سرما بود. همچنین مردم با خواندن شعر و سرود، شادی خود را نشان میدادند و برای یکدیگر آرزوی روزهای خوب میکردند. این جشن به آنان یادآوری میکرد که زمستان سخت هم روزی به پایان میرسد.
| نام جشن | زمان برگزاری | مفهوم اصلی |
|---|---|---|
| جشن سده | دهم بهمن | پایان سرما و پیروزی روشنایی |
| نوروز | اول فروردین | آغاز سال نو و بهار |
| یلدا | شب آخر پاییز | بلندترین شب سال و زایش خورشید |
جشن سده در زندگی امروزی ما
شاید امروز دیگر مانند گذشته آتشهای بزرگ در کوچه و خیابان روشن نشود، اما هنوز هم میتوانیم از پیام جشن سده در زندگی خود استفاده کنیم. برای نمونه، وقتی روزهای سرد و بارانی زمستان را پشت سر میگذاریم، میدانیم که بهار نزدیک است. یا وقتی در مدرسه با هم گروهی کار میکنیم، مانند همان همبستگی مردم در جشن سده است که با همدیگر هیمه جمع میکردند. همچنین میتوانیم در خانه با خانواده دور هم جمع شویم و از روشنایی و گرما لذت ببریم و برای روزهای بهتر آرزو کنیم.
پرسشهای چالشی دربارهٔ جشن سده
چرا جشن سده را در بهمنماه برگزار میکنند، نه در ماه دیگر؟
زیرا بهمنماه دقیقاً میانهٔ زمستان است و ایرانیان باستان میخواستند با این جشن، به خود و دیگران امید بدهند که نیمی از سرما گذشته و گرمی در راه است.
آیا جشن سده فقط برای افروختن آتش بود یا کار دیگری هم انجام میدادند؟
آتش افروختن بخش اصلی جشن بود، اما مردم همچنین دور آتش میرقصیدند، شعر میخواندند، برای هم آرزوی خوبی میکردند و خوراکیهای ویژه میخوردند تا شادی خود را نشان دهند.
چه فرقی بین جشن سده و چهارشنبهسوری وجود دارد؟
جشن سده در میانهٔ زمستان و برای پایان سرما است، اما چهارشنبهسوری در آخرین چهارشنبهٔ سال برگزار میشود و بیشتر به استقبال سال نو و بهار مربوط است. هر دو جشن با آتش سروکار دارند، اما زمان و مفهوم آنها با هم تفاوت دارد.
جشن سده به ما یادآوری میکند که همیشه پس از سختی و سرما، گرمی و روشنایی فرا میرسد. این آیین کهن نشان میدهد که نیاکان ما چگونه با همبستگی و امید، روزهای سخت را پشت سر میگذاشتند. امروز هم ما میتوانیم با الهام از این جشن، در روزهای سرد زمستان به یکدیگر گرما و مهر ببخشیم و برای بهارِ پیش رو آماده شویم. همچنین بدانیم که هر جشن و آیین، بخشی از هویت فرهنگی ماست که باید آن را پاس بداریم و به نسلهای بعدی منتقل کنیم.