نوروز و سفرهٔ نوروزی: جشن آغاز سال با آیینهایی مانند هفتسین و دعای تحویل سال
آیینهای نوروزی و پیام آنها
نوروز از کهنترین جشنهای ایرانی است که هر سال با آمدن بهار، دوباره تکرار میشود. یکی از مهمترین بخشهای نوروز، سفرهٔ هفتسین است که خانوادهها آن را در خانه میچینند. روی این سفره، هفت چیز که نامشان با حرف «س» شروع میشود، قرار میگیرد: سیب، سمنو، سیر، سکه، سبزه، سنبل و سرکه. هر کدام از اینها پیامی دارند؛ مثلاً سیب نماد سلامتی و سکه نماد برکت و روزی است. سبزه که از تخم گندم یا عدس میروید، نشانهٔ رشد و زندگی تازه است. خانوادهها معمولاً چند روز مانده به عید، سبزه میکارند و تا روز تحویل سال از آن مراقبت میکنند.
علاوه بر هفتسین، خوراکیهای دیگری مانند آجیل، شیرینی، ماهی و سبزیپلو هم روی سفره یا کنار آن گذاشته میشود. خیلی از خانوادهها کتاب مهمی مانند دیوان حافظ یا قرآن را هم روی سفره میگذارند تا سالشان با نیکی و خوبی آغاز شود. سفرهٔ نوروزی را معمولاً با پارچهٔ سبز یا رنگی میپوشانند و با شمع و آینه تزیین میکنند تا نور و روشنایی را به خانه بیاورند.
دعای تحویل سال و حال و هوای آن
لحظهٔ تحویل سال، یکی از مهمترین وقتهای نوروز است. در این لحظه، خورشید وارد برج حمل میشود و سال نو آغاز میگردد. بسیاری از خانوادهها دور سفرهٔ هفتسین مینشینند و با خواندن دعای تحویل سال، از خداوند میخواهند که سالی پر از خیر و برکت برای همه داشته باشد. این دعا با جملهٔ «یا مُقَلِّبَ الْقُلوبِ وَ الْاَبْصارِ» شروع میشود و به معنای درخواست تغییر دلها و نگاهها به سوی خوبی است. بعد از خواندن دعا، بزرگترها به کوچکترها عیدی میدهند و همه با شادی سال نو را تبریک میگویند.
خیلی از دانشآموزان دوست دارند لحظهٔ تحویل سال را کنار پدر و مادر و خواهر و برادرهایشان باشند. بعضیها هم با پدربزرگ و مادربزرگ تلفنی صحبت میکنند یا برایشان پیام تبریک میفرستند. این لحظه برای همهٔ ایرانیان، حتی آنهایی که دور از وطن زندگی میکنند، بسیار عزیز و خاطرهانگیز است.
| نماد هفتسین | پیام و معنی |
|---|---|
| سبزه | نشانهٔ رشد، زندگی و طراوت |
| سیب | نماد سلامتی و تندرستی |
| سیر | نماد دوری از بیماری و ناخوشی |
| سمنو | نماد برکت و توانایی |
| سکه | نماد روزی و دارایی |
چالشهای مفهومی دربارهٔ نوروز
پرسش: چرا سفرهٔ هفتسین را با پارچهٔ سبز میپوشانند؟
پاسخ: سبز رنگ طبیعت و بهار است و یادآور سبزی و خرمی زمین در آغاز سال نو میباشد. خانوادهها با این کار، میخواهند طراوت و تازگی بهار را به خانه دعوت کنند.
پرسش: آیا حتماً باید دعای تحویل سال خوانده شود؟
پاسخ: دعای تحویل سال یک رسم دیرینه است که بیشتر خانوادهها آن را به جا میآورند، اما ضرورت شرعی ندارد. خواندن این دعا باعث میشود لحظهٔ تحویل سال معنویتر شود و همه با هم برای سالی خوب دعا کنند.
پرسش: اگر دانشآموزی در خارج از ایران زندگی کند، باز هم نوروز را جشن میگیرد؟
پاسخ: بله، نوروز فقط یک جشن ایرانی نیست؛ بلکه یک میراث فرهنگی برای همهٔ کسانی است که به این آیینها علاقه دارند. بسیاری از ایرانیان خارج از کشور هم سفرهٔ هفتسین میچینند، سبزه میکارند و تحویل سال را با خانواده جشن میگیرند.