آب و هوا در شهرهای مختلف
دما، بارش و رطوبت چیست؟
دما یعنی گرمی یا سردی هوا. وقتی صبح از خواب بیدار میشوید و بیرون میروید، اول چیزی که حس میکنید دمای هواست. اگر هوا سرد باشد، کت گرم میپوشید و اگر گرم باشد، لباس نازک. بارش به هر نوع آبی گفته میشود که از آسمان میبارد؛ مثل باران، برف یا تگرگ. رطوبت هم مقدار بخار آبی است که در هوا وجود دارد. روزهای مرطوب معمولاً چسبناک و سنگین هستند و عرق کردن در آنها بیشتر طول میکشد.
این سه عنصر در هر منطقه با هم فرق دارند. مثلاً در شهرهای کنار دریا، رطوبت زیاد است، اما در شهرهای کویری، هوا خشک است. برای اینکه بهتر متوجه شوید، بیایید سه شهر متفاوت را با هم مقایسه کنیم: یک شهر کوهستانی (مثل اردبیل)، یک شهر جنوبی (مثل بندرعباس) و یک شهر مرکزی (مثل یزد).
| ویژگی آب و هوا | اردبیل (کوهستانی) | بندرعباس (جنوبی) | یزد (مرکزی) |
|---|---|---|---|
| دمای تابستان | ۲۵ درجه (خنک) | ۳۸ درجه (بسیار گرم) | ۴۰ درجه (گرم و خشک) |
| دمای زمستان | ۳ درجه (سرد) | ۱۹ درجه (معتدل) | ۵ درجه (سرد و خشک) |
| بارش سالانه | ۳۵۰ میلیمتر (بارانی) | ۱۸۰ میلیمتر (کمباران) | ۶۰ میلیمتر (خشک) |
| رطوبت هوا | متوسط (نسبتاً مرطوب) | خیلی زیاد (بخار آب فراوان) | خیلی کم (هوای خشک) |
این تفاوتها در زندگی روزمره چه اثری دارند؟
فرض کنید در یک روز گرم تابستانی، در بندرعباس هستید. رطوبت بالا باعث میشود که عرق از پوست شما تبخیر نشود و احساس گرما بیشتر شود. به همین دلیل، مردم آنجا لباسهای نخی و گشاد میپوشند و بیشتر از کولرهای آبی استفاده میکنند. اما در یزد، با اینکه دما ممکن است به همین گرمی باشد، چون رطوبت کم است، سایه یا باد ملایم بلافاصله خنکی ایجاد میکند. برای همین، در خانههای کویری، بادگیر میسازند تا هوای خنک را به داخل بیاورند.
در اردبیل که هوای کوهستانی دارد، بارش برف و باران بیشتر است. دانشآموزان این شهر در زمستان لباسهای گرمتر میپوشند و مدرسهها ممکن است در روزهای برفی تعطیل شوند. اما در یزد، باران آنقدر کم است که مردم برای کشاورزی باید از آب قناتها استفاده کنند. پس میبینید که دما، بارش و رطوبت تعیین میکنند که چه لباسی بپوشیم، چه غذاهایی بخوریم و حتی خانههایمان چه شکلی باشد.
سه پرسش چالشی درباره آب و هوا
پرسش ۱: چرا در شمال ایران (نزدیک دریای خزر) باران زیادی میبارد، اما در مرکز ایران باران کم است؟
پاسخ: چون دریای خزر منبع بزرگی از بخار آب است. بادها این بخار را به سمت کوههای البرز میبرند و وقتی هوا بالا میرود، خنک میشود و باران میبارد. اما مرکز ایران دور از دریا است و کوههای بلندی هم ندارد که بخار آب را بگیرند، بنابراین هوای خشکی دارد.
پرسش ۲: آیا همیشه در جاهای گرم، بارش کم است؟
پاسخ: نه همیشه. در برخی مناطق گرمسیری مثل جنگلهای آمازون، هم هوا گرم است و هم باران زیاد میبارد. اما در بیابانهای گرم مثل کویر لوت، هوا گرم و خشک است. پس گرما به تنهایی باعث بارش نمیشود؛ وجود رطوبت و باد هم مهم است.
پرسش ۳: چرا بعضی روزها با اینکه هوا گرم نیست، باز هم عرق میکنیم؟
پاسخ: این به رطوبت مربوط است. وقتی رطوبت هوا زیاد باشد، عرق به راحتی تبخیر نمیشود و بدن نمیتواند خودش را خنک کند. برای همین، در روزهای مرطوب حتی با دمای معمولی هم احساس گرما و چسبندگی میکنیم.
نکته پایانی
هر منطقه آب و هوای ویژهای دارد که به عواملی مثل نزدیکی به دریا، ارتفاع از سطح دریا و جهت بادها بستگی دارد. درک این تفاوتها به ما کمک میکند که سفرهای خود را بهتر برنامهریزی کنیم، لباس مناسب بپوشیم و حتی بفهمیم چرا در بعضی جاها درختان خرما رشد میکنند و در بعضی جاها درختان سیب. پس دفعه بعد که به شهری دیگر سفر کردید، به دماسنج و رطوبتسنج توجه کنید و ببینید آب و هوا چطور زندگی مردم آنجا را شکل داده است.