میراث مادی و غیرمادی؛ یادگارهای دیدنی و نادیدنی
میراث مادی؛ آنچه میبینیم و لمس میکنیم
میراث مادی به همهی چیزهایی گفته میشود که به دست انسان ساخته شده و هنوز هم میتوانیم آنها را ببینیم یا لمس کنیم. مهمترین ویژگی این آثار، ملموس بودن آنهاست. برای نمونه، یک مسجد قدیمی، پل تاریخی، سکههای کهن یا حتی یک کوزهی سفالی که در موزه نگهداری میشود، همگی جزو میراث مادی هستند. این آثار به ما نشان میدهند که مردم روزگاران پیشین چگونه زندگی میکردهاند، چه چیزهایی برایشان ارزش داشته و از چه مهارتهایی برخوردار بودهاند. مدرسهی قدیمی محلهی شما یا حمام تاریخی شهرتان هم نمونههایی از همین میراث هستند.
میراث ناملموس؛ آنچه حس میکنیم و به خاطر میسپاریم
در سوی دیگر، میراث ناملموس قرار دارد که نامرئی است، اما نقش بسیار مهمی در هویت ما دارد. این نوع میراث شامل آیینها، جشنها، داستانها، آواها، مهارتهای دستی و باورهایی میشود که سینهبهسینه از پدران و مادرانمان به ما رسیده است. به خاطر سپردن شعرهای محلی، روش پخت یک غذای سنتی، مهارت قالیبافی یا حتی بازیهای محلی که در کوچهپسکوچهها انجام میدادیم، همه نمونههایی از میراث ناملموس هستند. اگر میراث مادی مانند یک عکس از گذشته است، میراث ناملموس مانند فیلمی است که صدا و حرکت و احساس را هم با خود دارد.
| نوع میراث | ویژگیها | نمونه از زندگی روزمره |
|---|---|---|
| مادی | قابل دیدن و لمس، ماندگار، نیازمند مراقبت فیزیکی | مسجد جامع، پل خواجو، سکههای هخامنشی |
| ناملموس | غیرقابل لمس، زنده، وابسته به انتقال انسانی | شب یلدا، نقالی، آموزش بافتنی از مادربزرگ |
چرا این دو میراث برای ما مهم هستند؟
همهی ما با میراث مادی و ناملموس سر و کار داریم، حتی اگر متوجه نباشیم. نمونهی عینی آن در مدرسه اتفاق میافتد: وقتی معلم دربارهی یک شاعر کهن صحبت میکند، در واقع میراث ناملموس (ادبیات کهن) را به ما منتقل میکند. وقتی برای بازدید از یک بنای تاریخی میرویم و از ستونهای سنگی آن عکس میگیریم، با میراث مادی سروکار داریم. حفظ این دو میراث مانند نگهداری از یک دفترچهی خاطرات خانوادگی است؛ یکی عکسهای قدیمی است و دیگری خاطرات و حکایتهایی که در کنار آنها تعریف میشود.
پرسشهای چالشی برای دانشآموزان
چرا یک کاسهی سفالی قدیمی میراث محسوب میشود، اما یک کاسهی جدید که همین الان از فروشگاه خریدهایم نه؟
به خاطر اینکه کاسهی قدیمی به ما دربارهی زندگی مردم گذشته اطلاعات میدهد. شکل و رنگ و طرح آن نشاندهندهی سلیقه و مهارت سفالگران آن روزگار است. اما کاسهی جدید هنوز داستانی از گذشته برای گفتن ندارد.
آیا یک آهنگ محلی که مادربزرگم برایم میخواند، میتواند میراث باشد؟
بله، دقیقاً! این نوع آهنگها بخشی از میراث ناملموس هستند. هر بار که شما این آهنگ را یاد میگیرید و برای دیگران میخوانید، در واقع داری از این میراث نگهداری میکنی و آن را زنده نگه میداری.
اگر یک بنای تاریخی خراب شود، ولی نقشهی آن در کتابی باشد، آیا باز هم میراث محسوب میشود؟
بله. نقشهی آن بنا خودش به عنوان یک سند مادی، بخشی از میراث مادی است. همچنین دانش ساخت آن بنا که در کتاب یا ذهن معماران ثبت شده، به عنوان میراث ناملموس باقی میماند. پس حتی با خراب شدن بنا، بخشی از میراث ما زنده میماند.
میراث مادی و ناملموس مانند دو روی یک سکه هستند. یکی را میتوان در موزهها دید و دیگری را در آیینها و مهارتهای روزمرهی ما میتوان یافت. ما با دانستن تفاوت این دو، بهتر میتوانیم از هر دوی آنها محافظت کنیم. پاسداشت میراث مادی یعنی مراقبت از بناها و اشیای کهن، و پاسداشت میراث ناملموس یعنی زنده نگه داشتن آیینها، مهارتها و باورهایی که هویت ما را شکل دادهاند. بنابراین، دفعهی بعد که یک بازی محلی انجام میدهید یا از یک بنای تاریخی دیدن میکنید، به یاد داشته باشید که شما هم یکی از نگهبانان این میراث ارزشمند هستید.