تمدّنهای باستانی ایران و بینالنهرین
پنج تمدّن بزرگ در یک نگاه
تمدّنهای باستانی ایران و بینالنهرین هر کدام ویژگیهای خود را داشتند. ایلام در جنوب غربی ایران، سومر و بابل و آشور در بینالنهرین (عراق امروزی) و جیرفت در جنوب شرقی ایران شکل گرفتند. همهٔ این تمدّنها کنار رودخانههای بزرگ مانند کارون، دجله، فرات و هلیلرود پدید آمدند. آب رودها به کشاورزی کمک میکرد و مردم میتوانستند گندم، جو و خرما بکارند و دامداری کنند.
| نام تمدّن | مکان | دستاورد مهم |
|---|---|---|
| ایلام | جنوب غرب ایران (خوزستان) | خطّ ایلامی و ساخت معبدهای بزرگ |
| سومر | جنوب بینالنهرین | نخستین خطّ نوشتاری (میخی) |
| بابل | مرکز بینالنهرین | قانون حمورابی و ریاضیات |
| آشور | شمال بینالنهرین | ارتش نیرومند و کتابخانهٔ آشوربانیپال |
| جیرفت | جنوب شرق ایران (کرمان) | ظروف سنگی منقّش و خطّ نویافته |
این تمدّنها چه چیزی به ما آموختند؟
دستاوردهای این تمدّنها هنوز هم در زندگی روزمرهٔ ما دیده میشود. مثلاً سومریها ساعت را به ۶۰ دقیقه و دایره را به ۳۶۰ درجه تقسیم کردند. شما هر روز وقتی به ساعت نگاه میکنید، از این کشف باستانی استفاده میکنید. بابلیها اولین قانونهای نوشتهشده را داشتند؛ مثل قانون حمورابی که روی سنگ نوشته شده بود. امروز هم قوانین نوشتهشده به ما کمک میکند که بدانیم چه کارهایی درست و چه کارهایی نادرست است.
ایلامیها و جیرفتیها هنرهای زیبایی داشتند. آنها ظروف سفالی و سنگی را با نقشهای هندسی و طرحهای جانوری تزیین میکردند. این ظروف نشان میدهد که مردم آن زمان به زیبایی اهمیت میدادند، درست مثل امروز که ما برای خانهمان وسایل تزیینی انتخاب میکنیم. آشوریها هم کتابخانههای بزرگی داشتند و لوحهای گِلی را مانند کتاب امروزی نگهداری میکردند. آنها داستانها و دانش خود را روی گِل مینوشتند تا برای نسلهای بعد بماند.
سه پرسش چالشی
پاسخ: چون آب رودخانه به کشاورزی کمک میکرد. مردم میتوانستند زمین را آبیاری کنند و غذای کافی برای خود و دامهایشان تولید کنند. همچنین رودها راهی برای رفتوآمد و تجارت بودند، مثل جادههای امروزی.
پاسخ: خطّ میخی مثل الفبای امروزی بود. سومریها با آن حساب و کتاب میکردند، قرارداد مینوشتند و داستان ضبط میکردند. امروز هم ما با خطّ فارسی مینویسیم تا اطلاعات را نگه داریم. خطّ به ما کمک میکند که دانش خود را به نسل بعد منتقل کنیم.
پاسخ: جیرفت یکی از قدیمیترین تمدّنهای ایران است، اما سومر و ایلام هم به همان اندازه کهن هستند. هر کدام در منطقهٔ خود شکوفا شدند و با هم دادوستد داشتند. کشفیات جیرفت نشان داد که در جنوب شرق ایران نیز تمدّن بزرگی وجود داشته که شاید همپای تمدّنهای بینالنهرین بوده است.