نظامی گنجوی: شاعر بزرگ ایرانی، سرایندهٔ پنج گنج
نظامی گنجوی و پنج گنج او
نظامی گنجوی در شهر گنجه به دنیا آمد. او در روزگاری زندگی میکرد که مردم به داستانهای بلند و پرحادثه علاقه داشتند. نظامی پنج کتاب شعر بسیار معروف سروده که به آنها «پنج گنج» یا «خمسه» میگویند. این پنج کتاب مانند پنج جعبهٔ پر از جواهر هستند. هرکدام داستانی متفاوت دارد: یکی دربارهٔ رازهای زندگی، یکی دربارهٔ عشق خسرو و شیرین، یکی دربارهٔ عشق لیلی و مجنون، یکی دربارهٔ ماجراهای بهرام گور و یکی دربارهٔ سفرهای اسکندر. شاعر این داستانها را طوری نوشته که خواننده حس میکند خودش در آن ماجراها حضور دارد.
| نام کتاب | داستان آن به زبان ساده |
|---|---|
| مخزن الاسرار | دربارهٔ پندها و دانستیهای زندگی، مانند این که چرا راستگویی مهم است. |
| خسرو و شیرین | داستان عشق یک پادشاه به دختری زیبا و ماجراهایی که سر راهشان سبز میشود. |
| لیلی و مجنون | داستان عشق دو جوان که نتوانستند به هم برسند، مانند دو دوست صمیمی که از هم دور میافتند. |
| هفت پیکر | ماجراهای بهرام گور و هفت قصهای که در هفت کاخ زیبا میشنود. |
| اسکندرنامه | داستان سفرهای اسکندر به سرزمینهای گوناگون و تصمیمهای عاقلانهٔ او. |
داستانهای نظامی در زندگی روزمرهٔ ما
شاید فکر کنید داستانهای قدیمی به کار امروز ما نمیآید، ولی واقعیت این است که خیلی از آنها با زندگی خودمان ارتباط دارد. مثلاً در داستان «خسرو و شیرین»، خسرو باید صبر کند و برای رسیدن به آرزویش سختی بکشد. این مانند وقتی است که شما برای یاد گرفتن یک ساز یا ورزش، ماهها تمرین میکنید. یا در «لیلی و مجنون»، مجنون به خاطر دوستش کارهای عجیب میکند؛ همانطور که گاهی ما برای حفظ کردن یک دوستی، از بازی موردعلاقهمان میگذریم. در «مخزن الاسرار»، نظامی از راستگویی و مهربانی حرف زده؛ درست مثل زمانی که در مدرسه کیف کسی را گم شده پیدا میکنید و آن را به صاحبش برمیگردانید. پس نظامی به ما یاد میدهد که احساسات و انتخابهای انسانها در همهٔ زمانها شبیه هم است.
نظامی بیشتر از ۳۰ سال از عمرش را صرف سرودن این پنج کتاب کرد. او هر بیت را چندین بار بازنویسی میکرد تا دقیقاً همان چیزی شود که میخواست. این یعنی پشتکار و دقت میتواند نتیجهٔ درخشانی داشته باشد.
پرسش و پاسخ های چالشی دربارهٔ نظامی
پرسش: آیا نظامی خودش این داستانها را از نو ساخت یا از جاهای دیگر گرفته بود؟
پاسخ: بیشتر داستانهای «خمسه» پیش از نظامی هم بین مردم بود، اما نظامی آنها را خیلی زیباتر و پرجزئیاتتر به نظم کشید. مثل این میماند که یک داستان کوتاه را که همه میدانند، شما با قلم خودتان آنقدر شیرین تعریف کنید که همه دوست داشته باشند دوباره بشنوند.
پرسش: چرا به جای «شعر» میگوییم «نظم»؟
پاسخ: به نوشتهٔ قافیهدار و وزندار «نظم» میگوییم. نظامی داستانهای بلندش را به صورت نظم سروده، یعنی مانند شعرهای کتاب فارسی، اما خیلی بلندتر. تصور کنید یک داستان چند صفحهای را کاملاً موزون و قافیهدار بنویسید؛ این همان کاری است که نظامی کرده است.
پرسش: آیا بچههای ۱۱ تا ۱۲ ساله میتوانند اشعار نظامی را بخوانند؟
پاسخ: اشعار اصلی نظامی برای بزرگسالان نوشته شده و بعضی کلماتش سخت است. اما قصههایش را به زبان ساده میتوان خواند. بسیاری از کتابهای کودک و نوجوان، داستانهای «خسرو و شیرین» یا «لیلی و مجنون» را ساده کردهاند. پس شما هم میتوانید ماجراهای آن را مانند یک رمان جذاب بخوانید.
آنچه از نظامی گنجوی یاد گرفتیم
نظامی گنجوی شاعری بود که با پشتکار بسیار، پنج کتاب ارزشمند به نام «پنج گنج» خلق کرد. داستانهای او دربارهٔ عشق، دوستی، صبر و درستکاری است. حتی امروز هم میتوانیم از شخصیتهای داستانهایش درس بگیریم؛ مثلاً صبور باشیم، به دوستمان وفادار بمانیم یا راست بگوییم. خواندن خلاصهٔ داستانهای نظامی به ما کمک میکند با فرهنگ و ادب ایرانی بیشتر آشنا شویم. اگر به دنبال یک قصهٔ پرکشش و قدیمی هستی، یکی از پنج گنج نظامی انتخاب خوبی است.
