لیل و نهار: شب و روز
شب و روز چگونه ساخته میشوند؟
برای اینکه بهتر متوجه شوید، یک توپ تنیس بردارید و یک چراغ قوه را روی آن بیندازید. قسمتی از توپ که نور میبیند «روز» است و قسمتی که در تاریکی مانده «شب». زمین هم دقیقاً همین طور است. وقتی در ایران روز است، در کشورهایی مانند آمریکا شب است. به این حالت، «چرخهٔ شبانهروز» میگوییم. در طول شبانهروز، ۲۴ ساعت داریم که ۱۲ ساعت آن تقریباً روز و ۱۲ ساعت آن شب است (البته در فصول مختلف این مقدار کمی تغییر میکند).
| ویژگی | روز | شب |
|---|---|---|
| میزان روشنایی | بسیار زیاد (نور خورشید) | تاریک (نور ماه و ستارگان) |
| دمای هوا | گرمتر (به دلیل تابش خورشید) | خنکتر یا سردتر |
| فعالیت انسانها | مدرسه، کار، بازی و خرید | خوابیدن، استراحت، مطالعه با چراغ |
| فعالیت جانوران | بیشتر پرندگان و سنجابها فعالند | جغد، خفاش و شبگردها بیدارند |
شب و روز در زندگی روزمرهٔ ما
از وقتی که زنگ ساعت بیدارتان میزند تا وقتی که چراغ را خاموش میکنید، همه چیز به شب و روز وابسته است. صبح که از خواب بیدار میشوید، خورشید بیرون آمده و هوا روشن است. مسواک میزنید، صبحانه میخورید و راهی مدرسه میشوید. در طول روز، نور کافی برای خواندن کتاب، نوشتن مشق و بازی در حیاط دارید. چشمهایتان نیازی به چراغ اضافه ندارد. ظهر که خورشید بالای سرتان میرسد، گرمترین وقت روز است و معمولاً دانشآموزان در زنگ تفریح سایه را برای بازی انتخاب میکنند.
وقتی عصر میشود، هوا کمکم تاریک میشود. چراغهای خیابان روشن میشوند و همه به خانه برمیگردند. شب هنگام، چراغ مطالعه را برای خواندن کتاب یا حل مسئلهٔ ریاضی روشن میکنید. آسمان پر از ستاره و گاهی ماه را نشان میدهد. شب وقت استراحت بدن و مغز شماست. به همین دلیل همه به یک خواب ۸ تا ۱۰ ساعته نیاز دارند تا روز بعد سرحال باشند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ شب و روز
پرسش ۱: اگر زمین به دور خودش نمیچرخید، چه میشد؟
پاسخ: یک طرف زمین همیشه روز و طرف دیگر همیشه شب میماند. در سمت روز هوا بسیار داغ و در سمت شب بسیار سرد میشد. دیگر خبری از صبح و عصر نبود. زندگی فقط در نوار باریکی بین شب و روز ممکن بود.
پرسش ۲: چرا شبها ماه را میبینیم ولی روزها نه؟
پاسخ: ماه خودش نوری تولید نمیکند. نور خورشید روی ماه میتابد و آن را روشن میکند. روزها آسمان آنقدر روشن است که نور ماه دیده نمیشود، درست مانند وقتی که با چراغ قوه در زیر نور آفتاب چیزی نمیبینید. شبها که آسمان تاریک است، نور منعکس شده از ماه به خوبی دیده میشود.
پرسش ۳: چرا در تابستان روزها بلندتر و در زمستان کوتاهتر است؟
پاسخ: چون زمین کمی کج است. وقتی نیمکرهٔ شمالی (جایی که ایران در آن قرار دارد) به سمت خورشید متمایل باشد، روزها طولانیتر و گرمتر میشوند (تابستان). وقتی نیمکرهٔ شمالی از خورشید دورتر شود، روزها کوتاه و سرد میشوند (زمستان). به همین دلیل است که اول تابستان، خورشید حدود ساعت ۵ صبح طلوع میکند و ساعت ۲۰ غروب میکند.
آنچه در این مقاله خواندیم:
شب و روز به خاطر چرخش زمین به دور خودش در ۲۴ ساعت ساخته میشوند. روز هنگام، نور خورشید به ما انرژی میدهد تا درس بخوانیم و بازی کنیم. شب هنگام، تاریکی به ما فرصت استراحت و خواب میدهد. چرخهٔ شبانهروز بر دمای هوا، رفتار جانوران و حتی خلقوخوی ما تأثیر میگذارد. پس دفعهٔ بعد که صبح از خواب بیدار میشوید یا شب به آسمان نگاه میکنید، به یاد داشته باشید که زمین همچنان در حال چرخش است و این چرخهٔ زیبا را برای ما میسازد.