بُن: بوته، ریشه، درخت

هر گیاهی مثل یک کارخانهٔ کوچک است. برای اینکه این کارخانه کار کند، به سه قسمت نیاز دارد: یک بُن (ساقهٔ اصلی) که راه عبور آب و غذا را باز کند، یک دسته ریشه که آب و مواد را از خاک بمکد و خود گیاه را در زمین محکم نگه دارد و در نهایت شاخه و برگ (درخت یا بوته) که غذای گیاه را می‌سازد.

برای درست فهمیدن این موضوع، بیا به یک درخت سیب در حیاط مدرسه فکر کنیم. ریشه‌های زیرزمینی مثل نی‌های یک جاروبرقی، آب و مواد معدنی را از خاک بالا می‌کشند. سپس بُن (تنهٔ درخت) مانند یک لولهٔ ضخیم، این مواد را به شاخه‌ها و برگ‌ها می‌رساند. برگ‌ها هم با کمک نور خورشید، از آن مواد، غذا می‌سازند. بدون ریشه، درخت تشنه می‌ماند. بدون بُن، غذا و آب به جایی نمی‌رسد. بدون برگ، درخت گرسنه می‌ماند.

حتماً دیده‌ای که باغبان‌ها درختان را هرس می‌کنند. وقتی شاخهٔ اضافه را می‌برند، درخت آسیب نمی‌بیند، چون بُن و ریشه هنوز سالم هستند. یا وقتی یک بوتهٔ گل را از گلدان به باغچه منتقل می‌کنیم، باید مواظب باشیم ریشه‌هایش آسیب نبینند. اگر ریشه پاره شود، گیاه دیگر نمی‌تواند آب کافی بمکد و پژمرده می‌شود.

مثال دیگر: یک نهال کوچک را در نظر بگیر. ابتدا ریشه‌هایش در گلدان می‌پیچد، بعد بُن کمکم قطور می‌شود و سرانجام به یک درخت سایه‌دار تبدیل می‌شود. حتی بعضی از سبزی‌ها که می‌خوریم، مثل هویج و چغندر، در واقع ریشهٔ پر از مواد غذایی گیاه هستند. یا دارچین را می‌شناسی؟ ادویهٔ دارچین از پوست بُن (تنه) یک درخت به دست می‌آید.

هر گیاهی که می‌بینی، یک بن دارد (چه کلفت چه نازک)، ریشه دارد (چه بلند چه کوتاه) و شاخه و برگ دارد. این سه عضو مثل یک تیم با هم همکاری می‌کنند. ریشه آب می‌خرد، بُن آن را می‌رساند و برگ غذا می‌پزد. وقتی درخت کهنسالی را می‌بینی، بدان که ریشه‌هایش سال‌ها زیر زمین زحمت کشیده‌اند و بُنش هر روز آب و غذا را به بلندترین شاخه‌ها رسانده است. پس دفعهٔ بعد که از کنار یک بوته یا درخت رد شدی، به بن، ریشه و شاخه‌هایش فکر کن و ببین چطور با هم باعث سبزی و زندگی می‌شوند.