بحر و بر: دریا و خشکی
زمین ما: دو قلمروی متفاوت
زمین را اگر از فضا نگاه کنیم، بیشتر به رنگ آبی میبینیم چون ۷۱ درصد سطح کره را آب پوشانده و فقط ۲۹ درصد آن خشکی است. آبهای روی زمین بیشتر در اقیانوسها و دریاها جمع شدهاند. آب دریاها شور است، در حالی که آب رودخانهها و دریاچهها شیرین است. خشکیها شامل قارهها و جزیرهها میشوند. روی خشکی کوه، دشت، بیابان و جنگل داریم. شاید برایت جالب باشد که زیر خشکیها هم آب وجود دارد! به آن آب زیرزمینی میگوییم.
| ویژگی | دریا (بحر) | خشکی (بر) |
|---|---|---|
| پوشش سطح زمین | ۷۱ درصد | ۲۹ درصد |
| نوع آب | شور (به خاطر نمکهای حلشده) | آب شیرین (رودخانه، دریاچه، زیرزمینی) |
| نمونه جانداران | نهنگ، ماهی قرمز، جلبک دریایی | انسان، درخت کاج، گربه، کرم خاکی |
دریا و خشکی در زندگی روزمرهٔ ما
حتماً تابستان به شمال یا جنوب کشور رفتهای و پای دریا شن بازی کردهای. وقتی در آب دریا شنا میکنی، نمک آن را روی لبهایت حس میکنی. از دریا ماهیهای خوشمزه، میگو و خاویار به دست میآید. همچنین کشتیهای بزرگ کالاها را از روی دریاها جابهجا میکنند. اما خشکی جایگاه اصلی زندگی ماست. مدرسه، خانه، زمین بازی و خیابانها همه روی خشکی ساخته شدهاند. در خشکی غذا میکاریم: گندم، برنج، سبزیجات. حتی هوایی که تنفس میکنیم بیشتر توسط درختان خشکی تولید میشود. جالب است بدانی که بعضی جانوران مثل لاکپشت دریایی و فوک هم در دریا زندگی میکنند و هم به خشکی میآیند.
سه پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ دریا و خشکی
پرسش: چرا انسان نمیتواند در دریا زندگی کند مثل ماهیها؟
پاسخ: چون انسان برای تنفس به هوای آزاد نیاز دارد و ششهایش نمیتوانند زیر آب کار کنند. همچنین آب شور دریا به پوست و چشم ما آسیب میزند و نمیتوانیم آب شور را بنوشیم. اما ماهیها با آبشش تنفس میکنند و بدنشان با نمک دریا سازگار است.
پرسش: آیا خشکی همیشه سر جای خودش ثابت است؟
پاسخ: نه! خشکیها به آرامی حرکت میکنند. هر سال قارهها چند سانتیمتر جابهجا میشوند. مثلاً ایران روی صفحهٔ زمینشناسی اوراسیا قرار دارد که خیلی آهسته حرکت میکند. میلیونها سال پیش همهٔ خشکیها یک تکه بودند به نام «پانگهآ» (فقط برای آگاهی؛ خود این واژه خارجی است، ولی مفهومش این است).
پرسش: چرا در بعضی جاهای خشکی زمینلرزه میشود؟
پاسخ: خشکی مثل یک تختهٔ بزرگ و سفت نیست؛ بلکه از چندین قطعهٔ بزرگ (صفحه) درست شده که روی مادهٔ داغ و نرم زیر زمین شناورند. وقتی این صفحهها به هم میخورند یا از کنار هم میلغزند، زمین میلرزد. دریا هم گاهی لرزش دارد که به آن سونامی میگویند.
آنچه خواندیم:
زمین از دو بخش دریا (آب شور) و خشکی (قاره و جزیره) تشکیل شده است. بیشتر سطح زمین را آب فراگرفته ولی خانهٔ ما روی خشکی ساخته شده. دریا و خشکی هر دو جانداران مخصوص به خود را دارند و ما از هر دوی آنها بهره میبریم. دریاها راه حملونقل و منبع ماهی هستند و خشکیها جای کشاورزی، ساختن شهرها و زندگی ما انسانها. بدون یکی از این دو، زندگی روی زمین ممکن نبود.