ضربالمثل «آب در هاون کوبیدن»: انجام کار بیهوده و بینتیجه
«آب در هاون کوبیدن» یعنی چه؟
حتماً تا حالا شنیدهاید که میگویند: «فلانی دارد آب در هاون میکوبد». شاید برایتان جالب باشد که بدانید این ضربالمثل از قدیمالایام در فرهنگ فارسی ما وجود دارد. هاون ظرف سنگی یا چوبی سنگینی است که در گذشته با آن چیزهایی مثل حبوبات یا ادویه میکوبیدند. حالا اگر کسی درون هاون آب بریزد و شروع کند به کوبیدن آن، هیچ وقت آب سفت و محکم نمیشود! چون آب ماهیت مایع دارد و با کوبیدن تبدیل به جامد نمیشود. پس این کار کاملاً بیهوده و بینتیجه است.
منظور از این ضربالمثل این است: کاری را انجام دهیم که هیچ فایده و حاصلی ندارد. مثل این است که ساعتها تلاش کنیم تا یک قطعه یخ را با سشوار ذوب نکنیم و بعد دوباره آن را منجمد کنیم! یا مثل امتحان کردن شمشیر روی سنگ که هیچ تغییری در شمشیر ایجاد نمیکند. در همهٔ این مثالها، انرژی و زمان ما تلف میشود بدون اینکه به نتیجهٔ دلخواه برسیم.
در جدول زیر چند نمونه از کارهای بیهوده و کارهای مفید را مقایسه کردهایم:
| کار بیهوده (آب در هاون کوبیدن) | کار مفید و نتیجهبخش |
|---|---|
| جیغ زدن به گوشی موبایل وقتی باتری اش تمام شده | گذاشتن گوشی روی شارژر تا دوباره روشن شود |
| گریه کردن سر سوال سخت امتحان بدون فکر کردن به جواب | مرور کردن درس و کمک گرفتن از معلم یا دوست |
| اصرار به بردن اسباببازیِ خراب به مسافرت | تعمیر اسباببازی یا انتخاب یک سرگرمی سالم دیگر |
در زندگی روزمرهٔ خودمان کجا این اشتباه را میکنیم؟
شاید فکر کنید که «آب در هاون کوبیدن» فقط مال بزرگترهاست، اما نه! خودِ شما هم هر روز ممکن است این اشتباه را انجام دهید. برای نمونه:
- وقتی برای تماشای تلویزیون با خواهر یا برادرتان دعوا میکنید و هیچ کدام حاضر نیستید کوتاه بیایید، در واقع دارید آب در هاون میکوبید، چون دعوا نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه وقت خوشی شما را هم میگیرد.
- اگر دفتر مشق خود را گم کردهاید و به جای جستجوی منطقی، فقط دور اتاق میچرخید و با ناراحتی وسایل را پرت میکنید، این هم یک کار بینتیجه است.
- یا مثلاً وقتی میخواهید یک ساز جدید یاد بگیرید، اما هر روز ساز را عوض میکنید و تمرین نمیکنید، توقع دارید ناگهانی نوازندهٔ خوبی شوید. این هم مثل کوبیدن آب در هاون است.
چند پرسش و پاسخ چالشی
پاسخ: بله، گاهی کارهایی که فکر میکنیم بیهوده هستند، بعداً به دردمان میخورند. مثلاً تمرین یک بازی فکری شاید در وهلهٔ اول بینتیجه به نظر برسد، اما باعث تقویت هوش میشود. فرق مهم اینجاست: «آب در هاون کوبیدن» یعنی کاری که ذاتاً نمیتواند نتیجه بدهد (مثل پرت کردن توپ به دیوار برای بسته شدن تلویزیون). پس باید ببینیم آیا راه رسیدن به نتیجه از نظر علمی یا منطقی ممکن است یا نه.
پاسخ: یکی از دلشکستگی است. مثلاً گاهی دانشآموزی روش غلط مطالعه را بارها تکرار میکند چون به آن عادت کرده و نمیخواهد روش تازهای یاد بگیرد. دلیل دیگر این است که بعضی کارها ظاهری پرجنب وجوش دارند و آدم فکر میکند دارد کارِ مهمی انجام میدهد، در حالی که فقط انرژی خود را هدر میدهد. شناخت «آب در هاون کوبیدن» به ما کمک میکند زودتر از این دام بیرون بیاییم.
پاسخ: خیر! تفریح و بازی اگر برای شاد شدن و استراحت کردن باشد، کار بیهودهای نیست. تفریح به ما انرژی میدهد تا بعداً درس بخوانیم یا کارهای مهم را انجام دهیم. اما اگر کسی ۴ ساعت پای بازی کامپیوتری بنشیند که هیچ لذتی نمیبرد و فقط دارد وقت میکشد، این شدنی است آب در هاون کوبیدن. مهم این است که هدف از کارمان را بدانیم.