ناگوار: ناپسند، ناشایست
واژهٔ ناگوار در سه نگاه: ناخوشایند، ناپسند و ناشایست
واژهٔ «ناگوار» از دو بخش ساخته شده: «نا» به معنی «نه» و «گوار» که به «خوشایند و پذیرفتنی» اشاره دارد. پس «ناگوار» یعنی چیزی که خوشایند نیست و آدم آن را دوست ندارد. این واژه در سه موقعیت مهم به کار میرود: نخست برای احساسات و رویدادهای ناخوشایند، دوم برای رفتارهای ناپسند، و سوم برای گفتار و کارهای ناشایست. بیایید با چند مثال ساده این سه دسته را بهتر بشناسیم.
| دسته | معنی ساده | مثال روزمره |
|---|---|---|
| ناخوشایند | حواسمان را آزرده میکند | بوی ناگوار غذای سوخته در حیاط مدرسه |
| ناپسند | از نظر اخلاقی درست نیست | دورغ گفتن به معلم کار ناپسندی است |
| ناشایست | به جای خودش یا وقتش نیست | داد زدن در کتابخانه رفتار ناشایستی است |
در زندگی روزمره کجا «ناگوار» میبینیم؟
حتماً برای تو هم پیش آمده که صبح زود از خواب بیدار میشوی و هوا خیلی سرد است. این سرما برایت ناگوار است. یا وقتی در زنگ تفریح، دوستت بیاجازه خودکارت را برمیدارد، این رفتار ناپسند و ناگوار است. حتی گاهی یک حرف ناشایست مثل مسخره کردن لباس همکلاسی، حال و هوای کلاس را ناگوار میکند.
در خانه هم نمونههای زیادی هست: مادرت میگوید «اتاقت را مرتب کن» و تو بیحوصله میشوی. این بیحوصلگی احساس ناگواری است. یا وقتی برادر کوچکت لیوان آب را روی دفتر مشق تو میریزد، این اتفاق ناگوار باعث ناراحتی میشود. پس «ناگوار» میتواند هم حس درونی باشد (مثل دلتنگی) هم یک رویداد بیرونی (مثل گم شدن کیف مداد). برای این که بهتر به خاطر بسپاری، یک نکتهٔ طلایی داریم:
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ ناگوار
پاسخ: نه، ناگوار لزوماً خیلی شدید نیست. مثلاً خوردن داروی تلخ وقتی مریضی، یک تجربهٔ ناگوار ساده است. اما زلزله یک حادثهٔ ناگوار بزرگ است. پس «ناگوار» یک دامنه دارد از کمی بد تا خیلی بد.
پاسخ: ناپسند بیشتر به کارهایی میگوییم که از نظر وجدان و اخلاق زشت هستند (مثل دروغ یا دزدی). ناشایست به کارهایی میگوییم که با جایگاه یا زمان هماهنگی ندارند (مثل خندیدن بلند هنگام مراسم سوگواری). هر دو ناگوارند، اما یکی اخلاقیست و دیگری مربوط به ادب و موقعیت.
پاسخ: بله، گاهی سلیقهها فرق دارد. مثلاً صدای بلند موسیقی برای یکی ناگوار است (آزاردهنده) و برای دیگری لذتبخش. ولی کارهای ناپسند مثل تمسخر دیگران معمولاً برای همهٔ مردم ناگوار است.