گلدسته: بلندترین نقطهٔ مسجد برای دعوت به نماز
گلدسته چیست و چه جایگاهی در مسجد دارد؟
اگر تا به حال مسجد محلهتان را با دقت نگاه کرده باشید، حتماً یک یا چند برج باریک و بلند کنار گنبد مسجد دیدهاید. به آن برج، مناره میگویند. بالای مناره جایگاهی به نام گلدسته قرار دارد. گلدسته جایی است که مؤذن میایستد و اذان میگوید تا مردم را به نماز دعوت کند.
گلدسته معمولاً مانند یک بالکن کوچک دورتادور دارد و یک سقف یا گنبد کوچک روی آن ساخته میشود. برای رسیدن به گلدسته، پلههای باریکی در داخل مناره تعبیه شده است. وقتی مؤذن بالای مناره میایستد، صدایش دورتر شنیده میشود، درست مثل وقتی که روی پشت بام خانه میایستید و صدایتان را تا آخر کوچه میشنوند.
| جای بلند | ||
|---|---|---|
| مشخصات | ||
| شباهت به گلدسته | ||
| پشت بام خانه | بلندی ۳ تا ۴ متر | صدا دورتر میرود |
| سکوی ژیمناستیک در حیاط مدرسه | بلندی ۱ متر | همهٔ بچهها صدایت را میشنوند |
| گلدستهٔ مناره | بلندی ۱۰ تا ۳۰ متر | صدای اذان تا دورترین کوچه میرسد |
نمونههایی از گلدسته در زندگی روزمرهٔ دانشآموز
شاید فکر کنید گلدسته فقط در مسجدهای قدیمی دیده میشود، اما شما هر روز میتوانید ردپای آن را ببینید. مثلاً وقتی صدای اذان ظهر از بلندگوی مسجد محله به گوش میرسد، بدانید که آن صدا از بالای مناره و کنار گلدسته پخش میشود. یا وقتی با دوچرخه از کوچههای قدیمی محله عبور میکنید، اگر به بالا نگاه کنید، شکل خاص گلدسته را تشخیص میدهید. بعضی از مسجدها دو یا چهار گلدسته دارند که قشنگتر به نظر میرسند.
در زمان قدیم، مؤذن واقعاً از پلههای مناره بالا میرفت و با صدای بلند اذان میگفت. امروزه بیشتر از بلندگو استفاده میشود، اما ساختمان گلدسته هنوز هم روی مناره ساخته میشود تا شکل مسجد زیبا باشد و یادآور آن سنت قدیمی باشد. وقتی همراه خانواده به سفر میروید و مسجدهای تاریخی را میبینید، حتماً به گلدستههایشان دقت کنید؛ بعضی از آنها کاشیکاری یا آجرکاری بسیار زیبایی دارند.
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ گلدسته
پاسخ: گلدسته شکل خاصی دارد. بیشتر شبیه یک بالکن کوچک گرد یا چندضلعی است. روی سقف گلدسته یک کلاهک یا گنبدک قرار دارد که آن را از باران و آفتاب محافظت میکند. در معماری ایرانی، گلدستهها را با کاشیهای فیروزهای و لاجوردی تزیین میکنند تا از دور چشمگیر باشند.
پاسخ: بله، گلدسته همیشه بالاترین قسمت مناره است. مناره مانند یک ستون بلند از زمین شروع میشود و تا گلدسته ادامه مییابد. بعد از گلدسته هم ممکن است یک سقف یا گلدستهٔ کوچکتری باشد. در برخی مسجدهای کوچک که مناره ندارند، گلدسته هم وجود ندارد و مؤذن روی پشت بام اذان میگوید.
پاسخ: اول اینکه گلدسته بخشی از سنت و معماری اسلامی است و مسجد بدون مناره و گلدسته، ناقص به نظر میرسد. دوم اینکه گلدسته یادآور روزهایی است که مؤذن با پای خود از پلهها بالا میرفت و اذان میگفت. سوم اینکه گلدسته به بلندگو کمک میکند صدای اذان را بدون مانع به همه جا برساند.
آنچه خواندیم: گلدسته جایگاه بلند بالای منارهٔ مسجد است که مؤذن برای اذان گفتن از آن استفاده میکند. گلدسته مانند یک بالکن کوچک ساخته میشود و با پله به داخل مناره راه دارد. امروزه گلدسته هم شکل زیبای مسجد را میسازد، هم یادگاری از معماری کهن ایران و هم جای نصب بلندگو برای پخش اذان. دفعه بعد که صدای اذان را از مسجد محله شنیدید، به گلدستهٔ بالای مناره فکر کنید و بدانید که آن صدا از بلندترین نقطهٔ مسجد به گوش شما میرسد.