جفا: رنجی که بر دل دوستان مینشیند
آشنایی با مفاهیم ستم، ظلم و بیداد در زندگی روزمرهٔ دانشآموزان
جفا یعنی به کسی که به تو اعتماد دارد یا از تو کوچکتر و ضعیفتر است، ستم روا داری. در این مقاله میخوانیم فرق میان «ستم»، «ظلم» و «بیداد» چیست و چرا نباید حتی به شوخی به دیگران جفا کنیم. همچنین یاد میگیریم چگونه در برابر جفا بایستیم.
ستم، ظلم و بیداد: سه چهرهٔ یک زشتی
| واژه | معنی ساده | مثال دانشآموزی |
|---|---|---|
| ستم | دادن زور و فشار به کسی که نمیتواند از خودش دفاع کند | بزرگترها هر روز کفشهایت را پنهان کنند تا دیرت برسد |
| ظلم | چیزی را از جای خودش برداشتن و به ناحق به کسی دادن یا از کسی گرفتن | مدادت را قرض بگیری و پس ندهی، یا نمرهٔ زحمتت را کسی ببرد |
| بیداد | ظلم آشکار و گسترده که همه ببینند و کسی جلویش را نگیرد | یک گروه چندنفره همیشه نوبت یکی از بچهها را در بازی دور میزنند |
جفا در مدرسه و خانه: مثالهایی که میشناسی
فرض کن دوستت دیروز از تو خواست مسئلهی ریاضی را برایش توضیح دهی. امروز که خودت اشتباه کردی، او جلوی بقیه داد میزند «چه قدر نفهمی». این جفاست، چون تو به او لطف کرده بودی. یا مثلاً برادر کوچکت قول داده اسباببازیات را برنگرداند، اما وقتی تو مشغول تکالیف هستی، آن را پنهان میکند. این هم یک جفای کوچک است. حتی وقتی معلم از تو میخواهد گروه را رهبری کنی و تو نوبت به یکی از بچهها نمیدهی، رفتار ناعادلانهای کردهای. به یاد داشته باش جفا همیشه فریاد کشیدن نیست؛ گاهی سکوت کردن در برابر ظلم به دیگری هم نوعی جفاست.
نکته: ضربالمثل معروف «جفا پیشه نباش، اما جفا بین هم» یعنی نه خودت ستم کن، نه اجازه بده به تو ستم شود.
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش ۱: آیا اگر به شوخی کسی را اذیت کنم، باز هم جفا محسوب میشود؟
پاسخ: بله، اگر طرف مقابل ناراحت شود یا نتواند به تو پاسخ بدهد، همان جفاست. شوخی وقتی خوب است که هر دو نفر لذت ببرید.
پاسخ: بله، اگر طرف مقابل ناراحت شود یا نتواند به تو پاسخ بدهد، همان جفاست. شوخی وقتی خوب است که هر دو نفر لذت ببرید.
پرسش ۲: اگر معلم یا پدر و مادرم به من ستم کنند، چه کار کنم؟
پاسخ: اول آرام با آنها حرف بزن. بگو «من از این رفتار ناراحت میشوم». اگر نشد، از یک بزرگتر دیگر کمک بگیر. ستم را نباید تحمل کرد.
پاسخ: اول آرام با آنها حرف بزن. بگو «من از این رفتار ناراحت میشوم». اگر نشد، از یک بزرگتر دیگر کمک بگیر. ستم را نباید تحمل کرد.
پرسش ۳: چرا بعضی بچهها به دیگران جفا میکنند؟
پاسخ: گاهی میخواهند خودشان را قوی نشان بدهند یا قبلاً جفا دیدهاند. اما این دلیل خوبی نیست. بهترین راه این است که خودت اولین کسی باشی که زنجیرهٔ جفا را میشکند.
پاسخ: گاهی میخواهند خودشان را قوی نشان بدهند یا قبلاً جفا دیدهاند. اما این دلیل خوبی نیست. بهترین راه این است که خودت اولین کسی باشی که زنجیرهٔ جفا را میشکند.
جفا یعنی حق کسی را پایمال کردن، مخصوصاً وقتی او به تو اعتماد دارد. ستم زورگفتن به ضعیف است، ظلم ناحق دادن یا گرفتن است، و بیداد ظلمی است که همه جا را گرفته باشد. تو میتوانی با مهربانی، راستگویی و دفاع از حق دوستت، جلوی جفا را بگیری. یادت باشد دنیای بدون جفا دنیای بهتری است، و ساختن آن از یک تصمیم کوچک تو شروع میشود: تصمیم به این که هیچوقت جفا پیشه نباشی.