پرورانده‌ام: پرورش داده‌ام

بروزرسانی شده در: 19:34 1405/03/12 مشاهده: 31 دسته بندی: کپسول آموزشی

پرورانده‌ام: پرورش داده‌ام

دو واژهٔ نزدیک، یکی به معنای رشد دادن و دیگری به معنای نگهداری و تربیت کردن

چکیده: در این مقاله می‌خوانیم که «پرورانده‌ام» و «پرورش داده‌ام» چه تفاوت‌هایی با هم دارند. با کلیدواژه‌های «گذشتهٔ فعل»، «نهاد و مفعول» و «کاربرد در جمله» آشنا می‌شویم. هر دو به کاری که در زمان گذشته انجام داده‌ایم اشاره دارند، اما یکی بیشتر به رشد موجود زنده و دیگری به تربیت و نگهداری مربوط است.

دو صورت از یک ریشه: تفاوت در نهاد و مفعول

واژهٔ «پروردن» در زبان فارسی به معنای «بزرگ کردن، تربیت کردن و نگهداری از چیزی تا زمانی که رشد کند» است. وقتی می‌گوییم «پرورانده‌ام» یا «پرورش داده‌ام»، هر دو زمان گذشته هستند. اما تفاوت اصلی در این است که «پرورانده‌ام» برای وقتی به کار می‌رود که خودِ شخص، کار پروردن را انجام داده است. مثل: «من آن باغچه را پرورانده‌ام.» اما «پرورش داده‌ام» گاهی برای وقتی استفاده می‌شود که پرورش توسط شخص انجام گرفته، ولی تأکید روی خودِ عمل پرورش است. در فارسی امروز، بسیاری از نویسنده‌ها این دو را به جای هم به کار می‌برند، اما یک نکتهٔ ظریف وجود دارد.

واژه	ریخت دستوری	مثال
پرورانده‌ام	بن گذشته + «ام» (من)	من آن گلدان را از بچگی پرورانده‌ام.
پرورش داده‌ام	بن گذشته «پرورش» + «داده‌ام»	من به آن نهال، آب و نور کافی پرورش داده‌ام.

نکته در نوشته‌های کهن فارسی، «پرورانده‌ام» بیشتر به کار رفته، اما امروز هر دو شکل پذیرفته شده است.

در زندگی روزمره چه جاهایی به کار می‌رود؟

فرض کن یک بچه‌گربه به خانه آورده‌ای. بعد از چند ماه که بزرگ شده، می‌توانی بگویی: «من این گربه را از کوچکی پرورانده‌ام.» یا اگر در کلاس علوم، گیاه لوبیا را کاشته‌ای و هر روز به آن آب داده‌ای، موقع تحویل دادن به معلم می‌گویی: «من این گیاه را از دانه پرورش داده‌ام.» همچنین وقتی مادرت از تو می‌پرسد: «چه کسی سفره را مرتب کرده؟» و تو جواب می‌دهی: «من سفره را مرتب پرورده‌ام» کمی قدیمی به نظر می‌رسد. امروز بیشتر می‌گوییم «من سفره را مرتب کرده‌ام.» پس «پرورانده‌ام» و «پرورش داده‌ام» بیشتر برای موجود زنده یا استعداد و اخلاق به کار می‌روند. مثلاً: «من حس همدلی را در خودم پرورش داده‌ام.»

چند پرسش و پاسخ چالشی برای ذهن کنجکاو

پرسش: آیا می‌توانم بگویم «من کتاب را پرورانده‌ام»؟
پاسخ: نه، چون کتاب موجود زنده نیست و رشد نمی‌کند. «پروراندن» بیشتر برای گیاه، جانور، یا ویژگی‌های انسانی مثل شجاعت و مهربانی به کار می‌رود.

پرسش: فرق «پرورانده‌ام» با «بزرگ کرده‌ام» چیست؟
پاسخ: «بزرگ کرده‌ام» فقط به اندازهٔ بدن اشاره دارد، ولی «پرورانده‌ام» یعنی غیر از بزرگ کردن، به او عشق و آموزش هم داده‌ای. مثلاً: «من این خواهر کوچکم را پرورانده‌ام» یعنی فقط غذا و لباس به او نرسانده‌ام، بلکه تربیتش هم کرده‌ام.

پرسش: چرا گاهی در کتاب‌های درسی «پرورش یافته» می‌نویسند نه «پرورانده شده»؟
پاسخ: «پرورش یافته» یعنی خودِ شخص یا چیز، رشد کرده، بدون اینکه بگوییم چه کسی آن را پرورانده. ولی «پرورانده شده» یعنی کسی آن را پرورانده. نویسنده‌های کتاب‌های درسی معمولاً شکل ساده‌تر و کوتاه‌تر را انتخاب می‌کنند.

آنچه باید به خاطر بسپاریم:
«پرورانده‌ام» و «پرورش داده‌ام» هر دو درست هستند و معنای نزدیکی دارند. اولی کمی کوتاه‌تر و قدیمی‌تر است، دومی در فارسی امروز رایج‌تر. مهم این است که هر دو برای موجود زنده یا ویژگی‌های درونی به کار می‌روند. وقتی در جمله از آنها استفاده می‌کنی، به یاد داشته باش که نهاد (فاعل) جمله معمولاً یک انسان است و مفعول (چیزی که عمل روی آن انجام شده) باید زنده یا شبیه به یک ویژگی رشد‌کردنی باشد. دفعهٔ بعد که در دفتر مشق خود نوشتی «من استعداد نقاشی را در خود پرورانده‌ام»، بدان که زیباترین شکل فعل گذشته را به کار برده‌ای.

جستجوهای پرتکرار

پرورانده‌ام: پرورش داده‌ام