باغچه اطفال: نام نخستین کودکستان ایران در تبریز

جبار باغچه بان برای آن کودکستان، کتاب و دفتر مخصوص درست کرده بود. هیچ کتابفروشی آن را نمی‌فروخت؛ چون خودش با دست می‌نوشت و نقاشی می‌کشید. بعدها این ایده باعث شد او نخستین مدرسهٔ ناشنوایان ایران را هم در تبریز بسازد.

پرسش نخست: چرا جبار باغچه بان اسم کودکستان را «باغچه» گذاشت، نه «مدرسهٔ کوچک»؟

پاسخ: چون باور داشت بچه‌ها مانند شکوفه و گُل هستند که باید آزادانه رشد کنند، نه مثل سربازانی که در مدرسه‌های سخت قدیم روی نیمکت خشک می‌نشستند. او می‌خواست کودکستان یک باغچهٔ شاد باشد، نه یک کلاس خشک و ترسناک.

پرسش دوم: مگر در آن زمان پدر و مادرها می‌گذاشتند بچه‌های کوچک به بیرون از خانه بروند؟

پاسخ: بسیاری از پدر و مادرها در ابتدا نمی‌پذیرفتند چون چنین جایی ندیده بودند. جبار باغچه بان خودش در کوچه‌ها می‌گشت و با مهربانی با خانواده‌ها حرف می‌زد. او به آن‌ها می‌گفت: «بچه‌هایتان آنجا شعر می‌خوانند و بازی می‌کنند، نه اینکه زندانی شوند.» کم کم اعتماد کردند و بچه‌هایشان را فرستادند.

پرسش سوم: امروز هم در تبریز می‌توان «باغچه اطفال» را دید؟

پاسخ: ساختمان اصلی نخستین کودکستان دیگر به همان شکل قدیم نیست، اما در تبریز مردم آن را فراموش نکرده‌اند. در برخی کتاب‌های درسی و موزه‌ها از آن یاد می‌شود. حتی خیابانی در تبریز به نام جبار باغچه بان هست تا همیشه یادش زنده بماند.

مرور سریع آنچه خواندیم:

نخستین کودکستان ایران در شهر تبریز و با نام «باغچه اطفال» کار خود را شروع کرد. بنیان‌گذار آن، جبار باغچه بان، با ساختن وسایل چوبی و یاد دادن شعر و بازی به بچه‌ها نشان داد که کودکستان جای رشد و شادی است. او بچه‌های سالم و ناشنوا را کنار هم جمع کرد و برای همه احترام قائل بود. بعدها این نام به «باغچهٔ کودکان» و سپس «کودکستان» تغییر کرد، اما ایدهٔ اصلی همان باقی ماند: بچه‌ها مانند گل‌های یک باغچه، به آب، نور و مهربانی نیاز دارند. امروز وقتی شما نام «کودکستان» را می‌شنوید، به یاد آن مرد مهربان تبریزی و نخستین باغچه اطفال ایران باشید.