ضربالمثل «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد»
معنی ضربالمثل و ریشهٔ سادهٔ آن
این ضربالمثل از یک داستان قدیمی فارسی آمده است: دو برادر برای انجام کاری رفتند، اما فقط یکی از آنها واقعاً کار کرد. در پایان، پاداش را همان برادری گرفت که زحمت کشیده بود. پس معنی کلی این است: «هر کسی باید نتیجهٔ تلاش خودش را ببیند». اگر کسی کاری انجام ندهد، نباید انتظار پاداش داشته باشد. اگر هم کسی زحمت بکشد، حتماً باید پاداش بگیرد.
این ضربالمثل به ما میگوید که در زندگی، تنبلی کردن فایده ندارد. تنها کسانی به موفقیت میرسند که دست به کار شوند و تا آخر تلاش کنند. فرقی نمیکند کار کوچک باشد یا بزرگ؛ مهم این است که انسان آن را با جان و دل انجام دهد.
| رفتار دانشآموز | نتیجه و پاداش |
|---|---|
| مشقهایش را به موقع مینویسد و درسهایش را مرور میکند | نمرهٔ خوب میگیرد و معلم او را تشویق میکند |
| از انجام کار گروهی در مدرسه شانه خالی میکند | همگروهیهایش ناراحت میشوند و او را فرد تنبلی میشناسند |
| در مسابقهٔ ورزشی تمرین میکند و تلاش میکند | حتی اگر اول نشود، مربی از او قدردانی میکند و خودش احساس افتخار میکند |
چند مثال ملموس از زندگی خودمان
فرض کن شما و دوستتان قرار است اتاق نمایشگاه کتاب کلاس را مرتب کنید. اگر شما همهٔ کتابها را دستهبندی کنید، گردگیری کنید و قفسهها را تمیز کنید، اما دوستتان فقط تماشا کند و بعد از اتمام کار، معلم از هر دوی شما تشکر کند، آیا این کار عادلانه است؟ ضربالمثل «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» میگوید: پاداش واقعی فقط برای کسی است که کار اصلی را انجام داده است.
مثال دیگر در کلاس ورزش: تیم شما در مسابقهٔ امدادی شرکت کرده است. اگر تو تمام تلاشت را بکنی و سریع بدوی، اما یکی از همتیمیهایت راه برود و تیم بازنده شود، احتمالاً همه از او ناراحت میشوند. در زندگی واقعی، کسی که زحمت میکشد، لیاقت تشویق و پاداش را دارد. حتی اگر نتیجه همیشه عالی نباشد، باز هم تلاش کردن خودش یک ارزش بزرگ است.
چالشهای فکری: سه پرسش و پاسخ ساده
پاسخ: بله، چون خود تلاش کردن ارزش دارد. معلم یا پدر و مادر میتوانند او را تشویق کنند و بگویند «دفعهٔ بعد حتماً نتیجه میگیری». پاداش فقط نمرهٔ بیست یا مدال طلا نیست؛ گاهی یک جملهٔ محبتآمیز هم پاداش است.
پاسخ: در بعضی از موقعیتهای ناعادلانه این اتفاق میافتد، اما ضربالمثل میگوید این کار درست نیست. جامعهٔ خوب جایی است که هر کس به اندازهٔ زحمتش پاداش ببرد. اگر کسی بدون کار پاداش بگیرد، دیگران هم تنبل میشوند.
پاسخ: آن فرد مستحق پاداش بیشتری است. مثلاً در یک پروژهٔ علمی، اگر تو بیشتر مطالب را بخوانی و پوستر را طراحی کنی، اما دوستت فقط اسمش را روی کار بنویسد، این عادلانه نیست که هر دو نمرهٔ یکسان بگیرید. معلم خوب باید تفاوت را ببیند.
۱. هر کاری که انجام میدهی، حتی کوچک، ارزشمند است و پاداش خودش را دارد.
۲. اگر میخواهی دیگران به تو احترام بگذارند و پاداش بگیری، باید زحمت بکشی.
۳. هیچکس حق ندارد نتیجهٔ کار دیگران را بدون اجازه بگیرد.
۴. در زندگی، همیشه سعی کن از کسانی باشی که «کار میکنند» نه کسانی که تماشا میکنند. این ضربالمثل مثل یک چراغ راه، به ما نشان میدهد که مسیر درست، مسیر کوشیدن است.