تازیانه: رشتهٔ چرمی برای راندن چهارپایان
تازیانه از چه قسمتهایی ساخته شده است؟
تازیانه معمولاً دو قسمت اصلی دارد: یک دستهٔ محکم که از چوب یا استخوان درست میشود، و یک رشته یا چند رشتهٔ بافته شده از چرم گاو یا گوسفند. به انتهای رشتهها گاهی یک تکه چرم کوچک و نازک به نام «ترکه» میبستند تا صدای بیشتری ایجاد کند. طول تازیانهها متفاوت بود؛ بعضی کوتاه و برای سوارکاری بودند (حدود یک بازوی دانشآموز) و بعضی بلند و برای راندن شتر (گاهی تا دو برابر قد یک آدم بزرگ).
| نوع تازیانه | جنس دسته | جنس رشته | کاربرد |
|---|---|---|---|
| کوتاه (سوارکاری) | چوب فندق یا گردو | چرم گاو بافته شده | هدایت اسب |
| بلند (دستهدراز) | چوب بید یا چنار | چرم گوسفند نازک | راندن شتر و گاو |
کاربرد تازیانه در زندگی روزمره (مثل یک خاطرهٔ قدیمی)
تصور کن پدربزرگت میخواهد الاغی را که بار میوه و صیفی دارد، به سمت بازار حرکت بدهد. الاغ کمی تنبلی میکند و میایستد. پدربزرگ تازیانه را بلند میکند و با یک حرکت سریع مچ دست، رشتهٔ چرمی را در هوا میچرخاند. صدای تِرَقه مانندی ایجاد میشود. الاغ با شنیدن این صدا قدم برمیدارد، نه به خاطر اینکه درد میکشد، بلکه چون صدای تازیانه را نشانهٔ دستور حرکت میداند. چهارپایان تربیت شده بودند که با شنیدن صدای تازیانه یا حس کردن ضربهٔ بسیار ملایم روی کپل خود، راه بیفتند یا تندتر بروند. البته هیچ فرد درستی به چهارپا آسیب نمیزد؛ بیشتر از صدای تازیانه استفاده میشد تا خود ضربه. مثل این میماند که معلم با صدای بلند دست میزند تا همهٔ کلاس ساکت شوند.
چند پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ تازیانه
پرسش: آیا تازیانه فقط برای تنبیه چهارپایان بود؟
پاسخ: نه. بیشتر برای هدایت و ارسال پیام صوتی به کار میرفت. چهارپا صدای تازیانه را یاد میگرفت و میفهمید که باید بایستد، برود یا مسیر خود را عوض کند. مثل این که چراغ راهنمایی برای عابران پیام نوری دارد، تازیانه هم برای حیوان پیام صوتی داشت.
پرسش: چرا امروزه کمتر تازیانه میبینیم؟
پاسخ: به چند دلیل: یک امروز بیشتر از ماشین و تراکتور استفاده میشود نه چهارپا. دو مردم یاد گرفتهاند که با مهربانی و خوراکی هم میتوان حیوان را راه برد. سه در بسیاری از شهرها استفاده از تازیانه برای حیوانات کار زشتی شناخته میشود و قانون هم آن را محدود کرده است.
پرسش: آیا خود تازیانه درد دارد؟
پاسخ: اگر با قدرت به پوست کسی بکوبد، بله درد دارد. ولی رانندههای ماهر اصلاً این کار را نمیکردند. آنها یک سر تازیانه را به نرمی روی پشت یا کپل حیوان میگذاشتند یا فقط در هوا میچرخاندند. جالب است بدانی که صدای تازیانه گاهی از فاصلهٔ ۲۰ متری هم شنیده میشد.
آنچه آموختیم: تازیانه ابزاری ساخته شده از دستهٔ چوبی و رشتهٔ چرمی است که در گذشته برای راندن چهارپایان مانند الاغ، اسب و شتر به کار میرفت. رانندههای حرفهای بیشتر از صدای تازیانه استفاده میکردند تا ضربه. امروزه با پیشرفت وسایل نقلیه و توجه بیشتر به مهربانی با حیوانات، تازیانه خیلی کم دیده میشود. اما دانستن دربارهٔ آن به ما کمک میکنده شیوهٔ زندگی مردم قدیم را بهتر درک کنیم.