جاهل: نادان یا بیخبر؟
نادان کیست و بیخبر یعنی چه؟
در کتابهای درسی فارسی خواندهایم که «جاهل» به کسی میگویند که چیزی را نمیداند یا از یک موضوع آگاهی ندارد. این واژه دو معنی نزدیک به هم دارد: «نادان» و «بیخبر». بیایید با چند مثال ساده تفاوت آنها را بفهمیم.
| واژه | معنی ساده | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| نادان | کسی که دانش یا آگاهیِ آن موضوع را یاد نگرفته است. | کسی که روش ضرب کسرها را بلد نیست، در آن زمینه نادان است. |
| بیخبر | کسی که از یک رویداد یا خبر آگاهی ندارد. | اگر از جشن مدرسه خبر نداشته باشی، نسبت به آن بیخبری. |
گاهی یک نفر میتواند هم نادان باشد و هم بیخبر. مثلاً اگر کسی دربارهٔ ستارهها چیزی نخوانده باشد، هم نادان است (دانش نجوم ندارد) و هم از کشف یک ستارهٔ تازه بیخبر است. پس این دو واژه خیلی به هم شبیه هستند.
در زندگی روزمره کجا با جاهل روبرو میشویم؟
هر روز ممکن است با کسانی برخورد کنی که در زمینهای نادان یا بیخبرند. حتی خودِ ما هم در بسیاری از چیزها نادان هستیم. برای نمونه: وقتی تازه وارد کلاس شنا شدهای، از فنون شنا بیخبری و در آن زمینه نادانی. یا وقتی دوستت از تو میپرسد «آخرین قسمت کارتون محبوبت را دیدی؟» و تو آن را ندیدهای، یعنی از آن خبر نداری.
در حیاط مدرسه هم گاهی میبینیم بعضی دانشآموزان بدون اینکه قوانین بازی را بدانند، وسط بازی میپرند. آنها دربارهٔ قانون بازی نادانند. راه حل این است که با مهربانی به آنها توضیح دهیم، نه اینکه مسخرهشان کنیم.
چهار پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ نادانی و بیخبری
پاسخ: نه! جاهل یعنی نادان یا بیخبر، نه احمق. احمق کسی است که نمیتواند درست فکر کند، ولی نادان کسی است که هنوز چیزی را یاد نگرفته است. تو میتوانی نادان باشی ولی خیلی باهوش باشی و سریع یاد بگیری.
پاسخ: هیچ کس در همهٔ چیزها نادان نیست و هیچ کس هم در همهٔ چیزها دانا نیست. یک معلم ریاضی ممکن است در تعمیر دوچرخه نادان باشد. یک پدر مهربان شاید در اسم گلها بیخبر باشد. طبیعی است که هرکس در زمینهٔ خاصی آگاهی دارد و در زمینهٔ دیگر نادان است.
پاسخ: بدترین جاهل کسی است که میداند نادان است، اما نمیخواهد یاد بگیرد. به این میگویند «لجبازی در نادانی». مثل دانشآموزی که غلط املایی دارد ولی نمیخواهد تمرین کند. این جور نادانی میتواند آزاردهنده باشد.
پاسخ: با پرسیدن، خواندن، گوش کردن و تمرین کردن. هر وقت چیزی را نمیدانی، بدون خجالت بگو «نمیدانم، به من یاد بده». این نشانهٔ بزرگ بودن توست، نه کوچکی.
چطور با جاهلان رفتار کنیم؟
اگر دیدی کسی در موضوعی نادان است، کار درست این است که به او کمک کنی تا آگاه شود. نه اینکه او را مسخره کنی یا به او برچسب بزنی. در فرهنگ ایرانی، دانا کسی است که نادانان را راهنمایی میکند. در کلاس درس، وقتی یک همکلاسی جواب سادهٔ سوال را نمیداند، بهترین کار این است که معلم یا دوستان با حوصله به او توضیح دهند. اگر تو در جایی نادان بودی، از دیگران بخواه کمکت کنند.
- جاهل یعنی کسی که نادان یا بیخبر است. نادان یعنی دانش آن کار را ندارد. بیخبر یعنی از رویدادی آگاه نیست.
- همهٔ ما در موضوعات زیادی نادان یا بیخبریم و این کاملاً طبیعی است.
- مهم این است که نادانی خود را بپذیریم و بخواهیم یاد بگیریم.
- با کسانی که در چیزی نادانند، باید مهربان باشیم و به آنها آموزش دهیم، نه اینکه تحقیرشان کنیم.
- برای از بین بردن نادانی خود، میتوانیم کتاب بخوانیم، از دیگران بپرسیم و تمرین کنیم.