شباهت‌های فرهنگی: دین، زبان، جشن‌ها و رسوم مشترک بین ایران و کشورهای همسایه.

شباهت‌های فرهنگی ایران با همسایه‌ها؛ از یک سفره تا یک آسمان

۱. دین مشترک؛ ستون اصلی پیوند فرهنگی

بیشتر مردم ایران و کشورهای همسایه مانند عراق، ترکیه، افغانستان، پاکستان و جمهوری آذربایجان مسلمان هستند. یعنی به یک کتاب آسمانی (قرآن) اعتقاد دارند و خدا را یکتا می‌دانند. نماز خواندن، روزه گرفتن در ماه رمضان و رفتن به مسجد از کارهای مشترک آن‌هاست. حتی بسیاری از آن‌ها به شهر مکه در عربستان سفر می‌کنند تا مراسم حج را به جای آورند.

مثال ملموس: تصور کن دو دوست داری؛ یکی در تهران زندگی می‌کند و دیگری در بغداد. هر دوی آن‌ها در ماه رمضان از خوردن و آشامیدن در طول روز خودداری می‌کنند و وقتی اذان مغرب می‌شود، با هم خرما می‌خورند. این یعنی دین مشترک، آن‌ها را شبیه هم کرده است.

۲. زبان‌های نزدیک به هم؛ ریشه‌ای از یک خانواده

زبان فارسی در ایران، دری در افغانستان و تاجیکی در تاجیکستان بسیار شبیه هم هستند. مردم این کشورها می‌توانند بدون مترجم با هم حرف بزنند. همچنین زبان ترکی آذربایجانی در ایران و جمهوری آذربایجان تقریباً یکسان است. در پاکستان هم واژه‌های فارسی زیادی در زبان اردو وجود دارد. مثلاً «سلام»، «تشکر»، «خدا حافظ» در این کشورها شنیده می‌شود.

۳. جشن‌های مشترک؛ روزهای شادی در یک تقویم

جشن نوروز که اول بهار است، در ایران، افغانستان، تاجیکستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان و حتی بخش‌هایی از پاکستان و عراق برگزار می‌شود. سفره هفت‌سین، دید و بازدید، عیدی دادن و پختن غذاهای مخصوص مانند سبزی‌پلو با ماهی در همهٔ این کشورها دیده می‌شود. همچنین عید فطر (پایان ماه رمضان) و عید قربان در همهٔ کشورهای مسلمان همسایه ایران جشن گرفته می‌شود.

۴. رسوم مشترک در زندگی روزمره

مهمان‌نوازی در همهٔ کشورهای همسایه ایران یک اصل است. اگر به خانهٔ کسی در پاکستان یا ترکیه بروی، حتماً به تو چای و شیرینی تعارف می‌کنند. همچنین احترام به بزرگ‌ترها، دست‌بوسی، پوشیدن لباس‌های محلی مانند کلاه نمدی یا دستار، و خوردن غذاهایی مانند کوفته، پلو، آش و کباب در تمام این کشورها رایج است. حتی رسم «خواستگاری» و «عروسی‌های پرجمعیت» در ایران و افغانستان و عراق بسیار شبیه هم است.

۵. یک مثال عینی: جشن سده و چهارشنبه‌سوری در همسایگی

جشن سده (جشن آتش) در ایران و افغانستان برگزار می‌شود. در تاجیکستان نیز آتش روشن می‌کنند و شادی می‌کنند. چهارشنبه‌سوری در ایران خیلی معروف است، اما در جمهوری آذربایجان هم شب چهارشنبهٔ آخر سال، از روی آتش می‌پرند. در ترکیه نیز رسم‌هایی مانند «قاشق‌زنی» (شبیه قاشق‌زنی ما) در شب عید نوروز وجود دارد. این شباهت‌ها نشان می‌دهد که فرهنگ‌های ما در طول هزاران سال با هم قاطی شده است.

پاورقی‌ها

در این بخش توضیح کوتاه برخی کلمات و اختصاراتی که در متن آمده است، داده می‌شود:

1اسلام: دینی که به پیامبر اسلام حضرت محمد (ص) نسبت داده می‌شود و مسلمانان به یکتا بودن خدا و روز قیامت اعتقاد دارند. (معادل انگلیسی: Islam)

2شیعه و سنی: دو گروه بزرگ از مسلمانان. شیعیان معتقدند جانشین پیامبر باید از خاندان او باشد و سنی‌ها به انتخاب مردم برای جانشینی باور دارند. (انگلیسی: Shia and Sunni)

3نوروز: جشن آغاز سال خورشیدی در اول بهار که ریشه در ایران باستان دارد. (انگلیسی: Nowruz)

4قاشق‌زنی: رسمی در شب چهارشنبه‌سوری یا جشن‌های محلی که در آن افراد با قاشق به کاسه می‌زنند و پشت در خانه‌ها می‌روند تا شیرینی یا پول بگیرند. (انگلیسی: Spoon-banging tradition)

فرمول نمادین همبستگی فرهنگی: $C = \frac{(D + L + F)}{3}$ که در آن C نشانهٔ همبستگی فرهنگی، D درجهٔ باورهای دینی مشترک، L شباهت زبانی و F میزان جشن‌های مشترک را نشان می‌دهد. هرچه این عدد بزرگتر باشد، دو کشور بیشتر شبیه هم هستند.