قرن (سده): یک دوره صدساله
قرن یعنی چه؟ یک دسته صدتایی از سالها
فرض کنید 100 دانه لوبیا کنار هم بگذارید؛ میگویید یک دسته صدتایی درست کردهاید. در اندازهگیری زمان هم قرن (سده) یعنی یک دسته 100 ساله. پس هرگاه 100 سال بگذرد، میگوییم یک قرن تمام شده است. مثلاً از سال 1400 تا سال 1499 (و یک سال دیگر تا 1500) یک قرن کامل میشود، اما بیشتر مردم قرن را از سالهای 1 تا 100، 101 تا 200 و ... حساب میکنند.
چگونه قرن یک سال را پیدا کنیم؟ فرمول ساده
برای اینکه بدانید سال 1402 هجری شمسی متعلق به کدام قرن است، از یک فرمول ریاضی استفاده میکنیم: دو رقم اول سال را بردارید و 1 واحد به آن اضافه کنید. اگر سال سه رقمی بود (مثل 765) رقم اول را به عنوان دهگان در نظر بگیرید. در تقویم میلادی هم دقیقاً به همین شکل عمل میکنیم.
مثال ملموس: فرض کنید در سال 1398 به دنیا آمدهاید. ابتدا 1 را از سال کم میکنیم: 1397. سپس 1397 را بر 100 تقسیم میکنیم که میشود 13/97. قسمت صحیح آن 13 است و بعد 13+1=14 . پس سال تولد شما در قرن 14 هجری شمسی قرار دارد. حالا پدربزرگتان متولد سال 1320 است: 1320-1=1319، 1319/100=13/19 قسمت صحیح 13، 13+1=14 . پدربزرگ هم در همان قرن 14 متولد شده است. تفاوت آنها در تعداد سال است، نه در شماره قرن.
| محدوده سال (میلادی یا شمسی) | شماره قرن | مثال معروف |
|---|---|---|
| 1 تا 100 | قرن اول | سال 1 میلادی |
| 1901 تا 2000 | قرن بیستم | پایان جنگ جهانی دوم (1945) |
| 2001 تا 2100 | قرن بیستویکم | سال کنونی ما |
کاربرد عملی قرنها در زندگی روزمره
وقتی تاریخ تولد خود یا پدربزرگتان را مینویسید، ناخودآگاه از قرن استفاده میکنید. کتابهای تاریخی میگویند: «ایران در قرن چهارم هجری» یا «اروپا در قرون وسطی»دوره تاریخی. موزهها تابلوی نقاشی را با برچسب «اثر متعلق به قرن هفدهم» معرفی میکنند. حتی در مدرسه وقتی میگویید «ما در قرن 15 هجری شمسی زندگی میکنیم» یعنی از سال 1401 تا 1500. برای تمرین: فیلم «۲۰۰۱ یک ادیسه فضایی» نامش از سال 2001 گرفته شده که اولین سال قرن بیستویکم میلادی است.
چالشهای مفهومی درباره سده
پاسخ: خیر، در تقویم میلادی و هجری شمسی قرن صفر وجود ندارد. قرن اول از سال 1 شروع میشود. هیچ سالی با شماره 0 نداریم. بنابراین اولین قرن ما قرن یک است، نه قرن صفر.
پاسخ: چون قرن بیستم از سال 1901 تا 2000 ادامه داشت. سال 2000 آخرین سال قرن بیستم است. قرن بیستویکم از 2001 آغاز شد. جشنهای سال 2000 اشتباه بود اگر فکر میکردند قرن جدید شروع شده است.
پاسخ: قرن چهاردهم شمسی از سال 1301 شروع شد و تا 1400 ادامه یافت. اگر اکنون سال 1402 باشد، آن قرن کاملاً تمام شده و ما در قرن پانزدهم قرار داریم. برای محاسبه سالهای گذشته از قرن چهاردهم: 1400-1301=99 سال، اما چون سال پایانی 1400 جزو همان قرن است، تعداد سالهای کامل قرن چهاردهم 100 سال بوده (1301 تا 1400).
پاورقی
1قرن یا سده (Century): واحد اندازهگیری زمان برابر با 100 سال.
2میلادی (Gregorian calendar): تقویم بینالمللی که با تولد حضرت مسیح (در فرض تاریخی) سالهای آن شمارهگذاری شده است.
3هجری شمسی (Solar Hijri calendar): تقویم رسمی ایران که مبدأ آن سال هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه است.
4قرون وسطی (Middle Ages): دوره تاریخی در اروپا از حدود قرن 5 تا قرن 15 میلادی.
5اعداد صحیح (Integer): اعداد کامل بدون اعشار که در فرمول قرن از آن استفاده میشود.