خیرخواهی: خوبی و خوشبختی دوست خود را خواستن و او را از کارهای بد و نامناسب بازداشتن
خیرخواهی یعنی چه؟ تفاوت با دخالت بیجا
خیرخواهی یعنی اینکه تو برای دوستت خوبی و خوشبختی بخواهی. اگر ببینی دوستت دارد کاری بد انجام دهد، سعی میکنی او را از آن کار بازداری. خیرخواه درست مثل یک نگهبان مهربان است که نمیگذارد دوستش به دردسر بیفتد. اما فرق مهمی بین خیرخواهی و دخالت بیجا وجود دارد. دخالت بیجا وقتی است که به دیگران بگویی چه کار کنند بدون اینکه از آنها اجازه بگیری یا واقعاً به فکر آنها باشی. خیرخواهی همیشه همراه با مهربانی و احترام است.
مثال: فرض کن دوستت میخواهد در حیاط مدرسه از دیوار بلندی بالا برود. تو میدانی که این کار خطرناک است و ممکن است پایش بشکند. اگر با مهربانی بگویی: «بیا از جای دیگری بازی کنیم، این دیوار خیلی بلند است و ممکن است صدمه ببینی»، این کار خیرخواهی است. اما اگر با داد و فریاد بگویی: «احمق! از آن دیوار بالا نرو!»، این کار دخالت بیجا و همراه با توهین است. پس خیرخواهی یعنی مراقبت همراه با مهربانی.
چگونه خیرخواهی کنیم؟ روشهای عملی و ساده
گاهی اوقات نمیدانیم چطور به دوستمان بگوییم که کارش اشتباه است. در این قسمت چند روش ساده را یاد میگیریم که با استفاده از آنها میتوانیم خیرخواه باشیم بدون اینکه کسی ناراحت شود.
| روش | توضیح کوتاه | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| صحبت خصوصی | با دوستت در خلوت و آرام صحبت کن تا دیگران او را خجالت نکشند. | «علی جان، بیا کنار تخته سبز[1] حرف بزنیم. میخواهم چیزی به تو بگویم.» |
| بیان نگرانی از روی مهربانی | به دوستت بگو نگران او هستی، نه اینکه او را سرزنش کنی. | «نگرانم چون میدانم تقلب کردن در امتحان، عاقبت خوبی ندارد.» |
| پیشنهاد راه جایگزین | به جای کار بد، یک کار خوب و جذاب پیشنهاد بده. | «به جای دروغ گفتن به مادرت، بیا با هم راستش را بگوییم. من هم کنارت هستم.» |
به یاد داشته باش که خیرخواهی همیشه نتیجه میدهد؟ نه، گاهی دوستت ممکن است حرف تو را گوش نکند. اما وظیفه تو این است که یک بار مهربانانه او را آگاه کنی. اگر باز هم کار بد را انجام داد، تو دیگر مقصر نیستی. تو بهترین کار را انجام دادی.
داستان یک خیرخواهی واقعی: ماجرای سارا و لیلا
حالا یک داستان ببینیم تا موضوع را بهتر درک کنیم. سارا و لیلا دو دوست صمیمی بودند. یک روز لیلا کیف پول کوچکی در حیاط مدرسه پیدا کرد. داخل آن پول و کارت بانکی بود. لیلا خواست آن را پنهان کند اما سارا به او گفت: «لیلا جان، این کیف مال کس دیگری است. صاحبش حتماً خیلی ناراحت است. بیا با هم برویم دفتر مدرسه و آن را به مدیر بدهیم.» اول لیلا کمی ناراحت شد اما بعد قبول کرد. مدیر مدرسه از لیلا تشکر کرد و حتی جایزهای به او داد. لیلا خیلی خوشحال شد و به سارا گفت: «مرسی که جلوی کار اشتباهم را گرفتی. اگر تو نبودی، من کار خیلی بدی انجام میدادم.» این شد که خیرخواهی سارا نه تنها دوستی آنها را قویتر کرد، بلکه لیلا را هم خوشبخت کرد..
چالشهای مفهومی در خیرخواهی
پاسخ: خیر. تو باید یک یا دو بار با مهربانی به او یادآوری کنی. اما اگر او اصرار بر کار بد داشت، تو وظیفهات را انجام دادهای. خیرخواهی به این معنا نیست که او را مجبور کنی، بلکه به این معناست که راه درست را نشان دهی. بعد از آن، خود شخص مسئول انتخابش است.
پاسخ: خیرخواهی برای همه انسانهاست، حتی برای کسانی که آنها را خوب نمیشناسی. اگر ببینی یک همکلاسی که با تو دوست هم نیست دارد کار خطرناکی میکند (مثل دویدن در راه پله)، بهتر است به او بگویی مواظب باشد. خیرخواهی مرز ندارد. اما باید مراقب باشی که با غریبهها زیاد وارد صحبت نشوی و اگر کار خیلی خطرناک بود، به بزرگترها خبر بدهی.
پاسخ: خیرخواهی وقتی است که تو اول خودت سعی میکنی دوستت را آگاه کنی و راه درست را به او نشان دهی. خبرچینی یعنی اینکه بدون اینکه به دوستت چیزی بگویی، مستقیماً به معلم یا پدر و مادر گزارش دهی تا او تنبیه شود. خیرخواهی مستقیم و مهربانانه است، اما خبرچینی پنهانی و همراه با قصد تنبیه است. فقط در موارد خیلی خطرناک (مثل آسیب شدید بدنی) میتوانی بدون صحبت قبلی به بزرگترها بگویی.
- خیرخواهی یعنی خوبی دیگران را خواستن و آنان را از کارهای بد بازداشتن.
- خیرخواهی همیشه با مهربانی و احترام همراه است، نه تحقیر و توهین.
- برای خیرخواهی میتوانی در خلوت با دوستت صحبت کنی، نگرانیات را بگویی و راه جایگزین پیشنهاد دهی.
- اگر دوستت حرف تو را گوش نکرد، تو وظیفهات را انجام دادهای و نباید ناراحت شوی.
- خیرخواهی با خبرچینی فرق دارد. خیرخواهی مستقیم و مهربانانه است.
پاورقیها
[1] تخته سبز: تخته سیاه یا تخته کلاس که معمولاً به رنگ سبز تیره است و معلم روی آن مینویسد. معادل انگلیسی آن Green Board است.
[2] تذکر دادن یا یادآوری کردن: به کسی فهماندن که کاری را اشتباه انجام میدهد. معادل انگلیسی آن Reminder است.
[3] خیرخواهی (Benevolence): به معنای خواستن خیر و خوبی برای دیگران و تلاش برای کمک به آنها در مسیر درست.
[4] دخالت بیجا (Interference): وقتی کسی بدون اجازه یا دلیل منطقی در کار دیگران وارد شود و آنها را مجبور به کاری کند.
