سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا): سازمانی در ایران که درباره انرژی‌های نو تحقیق می‌کند و به مردم آموزش می‌دهد.

سازمان ساتبا: متخصص انرژی‌های نو و مدرسهٔ صرفه‌جویی برق

ساتبا نام کوتاه شدهٔ «سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق» است. این سازمان یک نهاد دولتی در ایران است که کارش تحقیق دربارهٔ انرژی‌های نو¹ و آموزش به مردم برای مصرف درست برق می‌باشد. فرض کنید یک معلم مهربان دارید که هم آزمایشگاه دارد (تحقیق می‌کند) و هم به همهٔ کلاس‌ها سر می‌زند تا روش صحیح استفاده از برق را یاد بدهد. ساتبا دقیقاً همان نقش را برای کل کشور بازی می‌کند.

انرژی‌های نو آن دسته از منابع انرژی هستند که تمام نمی‌شوند، بر خلاف نفت و گاز که روزی به پایان می‌رسند. برای مثال، انرژی خورشید هر روز صبح طلوع می‌کند و باد هم در بسیاری از مناطق می‌وزد. ساتبا به ما کمک می‌کند تا از این هدیه‌های رایگان طبیعت، برق تولید کنیم. همچنین به مردم یاد می‌دهد که چگونه با روشنایی روز از لامپ اضافی استفاده نکنند یا دست‌کم یخچال را پُر نگه دارند تا کمتر برق بخورد. به این دانش، «بهره‌وری انرژی»² می‌گوییم.

ساتبا پروژه‌های زیادی برای استفاده از نیروگاه خورشیدی و نیروگاه بادی در ایران طراحی کرده است. دانشمندان ساتبا پنل‌های خورشیدی را بررسی می‌کنند که شبیه آینه‌های تخت و آبی‌رنگ هستند. وقتی نور خورشید به این پنل‌ها می‌تابد، الکترون‌های درون آن شروع به حرکت می‌کنند و جریان برق تولید می‌شود. برای یک دانش‌آموز کلاس چهارمی می‌توان اینطور توضیح داد: «پنل خورشیدی مثل یک تشک جادویی است که نور خورشید را می‌گیرد و تبدیل به برقی می‌کند که چراغ اتاقت را روشن کند.»

در نیروگاه‌های بادی، توربین‌های بزرگ (مانند پنکه‌های غول‌پیکر) با وزش باد می‌چرخند. چرخش آن‌ها یک ژنراتور را به کار می‌اندازد که باز هم برق می‌سازد. ساتبا نقشهٔ بادهای کشور را تهیه کرده و مناطقی که باد تند و یکنواختی دارند (مثل منجیل) را برای احداث این توربین‌ها انتخاب می‌کند. برای نمایش ساده می‌توان گفت: «باد مثل یک دست نامرئی است که پره‌های بزرگ را هل می‌دهد و به این ترتیب برق راه‌پیمایی مدرسه تأمین می‌شود.»

یکی از مهم‌ترین کارهای ساتبا برگزاری کارگاه‌های آموزشی در مدارس و رسانه‌های جمعی است. فرض کنید ساتبا به بچه‌ها می‌گوید: «اگر موقع بیرون رفتن از اتاق، چراغ را خاموش کنید، در یک ماه به اندازهٔ روشن نگه داشتن یک لامپ 100 واتی به مدت 50 ساعت برق صرفه‌جویی کرده‌اید.» این یعنی پول کمتری برای قبض برق پرداخت می‌شود و نیروگاه‌های سوخت فسیلی کمتر کار می‌کنند. ساتبا همچنین با معرفی برچسب‌های انرژی روی یخچال، کولر و ماشین لباسشویی به خانواده‌ها کمک می‌کند محصولات کم‌مصرف (با درجهٔ A یا ++A) انتخاب کنند.

تصور کنید مدرسهٔ شما تصمیم می‌گیرد یک پنل خورشیدی کوچک روی پشت‌بام نصب کند. ساتبا از طریق برنامه‌های تشویقی، بخشی از هزینه را می‌پردازد و به مربیان مدرسه آموزش می‌دهد که چگونه از این پنل مراقبت کنند. حالا در روزهای آفتابی، بخشی از برق کلاس‌ها توسط خورشید تأمین می‌شود. بچه‌ها هر روز با تماشای کنتور برق (که آهسته‌تر می‌چرخد) نتیجهٔ کار خود را می‌بینند. این دقیقاً همان کاری است که ساتبا در دهها روستا و شهر ایران انجام داده است؛ نصب سامانه‌های خورشیدی خانگی و آموزش خانواده‌ها برای مصرف بهینه.