میراث طبیعی: منابع نفت و گاز، دارایی همه مردم یک کشور
منابع طبیعی و میراث مشترک: نفت و گاز به همه تعلق دارد
به چیزهایی که در طبیعت وجود دارند و بدون کمک انسان ساخته شدهاند، «منابع طبیعی»1 میگوییم. آب، هوا، خاک، جنگلها و نیز نفت و گاز از این دسته هستند. نفت و گاز مانند یک کیک بزرگ هستند که متعلق به همه بچههای یک خانواده است. قانون در بسیاری از کشورها میگوید: نفت و گاز زیر زمین، مال هیچ شخص یا شرکت خاصی نیست، بلکه «میراث طبیعی»2 همه مردم آن کشور است. درآمد حاصل از فروش آنها باید صرف ساختن مدرسه، بیمارستان و جادهها شود.
نفت و گاز چگونه به وجود آمدهاند؟ (داستان میلیونها سال پیش)
نفت و گاز از جانداران بسیار ریزی به نام «پلانکتون»3 که در دریاها زندگی میکردند، ساخته شدهاند. وقتی این جانداران میلیونها سال پیش مردند، لایههای گل و شن روی آنها را پوشاند. با گذشت زمان، فشار و گرمای زیاد، آنها را به نفت و گاز تبدیل کرد. به همین دلیل به نفت و گاز «سوختهای فسیلی»4 نیز میگویند. این فرآیند بسیار کند است و نمیتوانیم منتظر بمانیم تا دوباره ساخته شوند. بنابراین نفت و گاز جزو «منابع تجدیدناپذیر»5 هستند.
| ویژگی | نفت خام | گاز طبیعی |
|---|---|---|
| حالت در طبیعت | مایع غلیظ و سیاه | گاز (بیرنگ و بیبو) |
| کاربرد اصلی | بنزین، سوخت هواپیما، پلاستیک | پخت و پز، گرمایش خانه، تولید برق |
| آلودگی هنگام سوختن | بیشتر | کمتر |
کاربرد روزمره نفت و گاز: از خودرو تا کیف مدرسه
شاید فکر کنید نفت فقط برای سوخت ماشینها به کار میرود، اما اینطور نیست. از نفت خام محصولات بسیار متنوعی ساخته میشود: بنزین، گازوئیل، پلاستیک، رنگ، مواد شوینده، الیاف لباس و حتی بعضی داروها. گاز طبیعی نیز در خانهها برای گرم کردن آب و پخت غذا استفاده میشود. در بسیاری از نیروگاهها، گاز میسوزانند تا برق تولید کنند. پس بدون نفت و گاز، زندگی امروزی ما بسیار دشوار میشد. به همین دلیل به آنها «طلای سیاه» و «طلای سفید» نیز میگویند.
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ درباره میراث طبیعی
پاسخ: چون نفت در دل زمین و زیر خاک همه مردم قرار دارد. قانون در کشورهای مختلف میگوید منابع زیرزمینی مانند نفت و گاز، «میراث طبیعی» همه شهروندان است. شرکتها فقط اجازه استخراج دارند و باید سود حاصل از فروش را به دولت (نماینده مردم) بدهند.
پاسخ: از آنجا که نفت و گاز «تجدیدناپذیر» هستند، روزی تمام خواهند شد. در آن صورت دیگر نمیتوانیم به راحتی از ماشین و هواپیما استفاده کنیم و ساخت پلاستیک و بسیاری از کالاها بسیار گران میشود. به همین دلیل دانشمندان به دنبال انرژیهای پاک مثل انرژی خورشیدی و بادی هستند.
پاسخ: خیر. برخی کشورها مانند عربستان، روسیه، آمریکا و ایران دارای ذخایر عظیم نفت و گاز هستند، در حالی که برخی کشورها اصلاً نفت و گاز ندارند. کشورهایی که نفت دارند میتوانند آن را به کشورهای دیگر بفروشند و درآمد کسب کنند.
حفاظت از میراث طبیعی: وظیفه همه ما
از آنجا که نفت و گاز متعلق به همه مردم یک کشور است، همه ما مسئول هستیم در مصرف آنها صرفهجویی کنیم. روشهای سادهای مثل کوتاه کردن سفرهای غیرضروری با ماشین شخصی، استفاده از وسایل نقلیه عمومی، خاموش کردن وسایل برقی و بهینهسازی مصرف گاز در خانه، به کاهش مصرف منابع طبیعی کمک میکند. همچنین دولتها باید بخشی از درآمد نفت و گاز را صرف پژوهش روی انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی6 و بادی7 کنند تا نسلهای آینده نیز بتوانند به راحتی زندگی کنند.
پاورقیها
1 منبع طبیعی (Natural resource): هر ماده یا انرژی که در طبیعت یافت شود و انسان بتواند از آن استفاده کند.
2 میراث طبیعی (Natural heritage): عوارض طبیعی و زیستبومهایی که ارزش حفاظتی دارند و به نسلهای آینده تعلق میگیرند.
3 پلانکتون (Plankton): موجودات ریز شناور در آبهای دریاها و اقیانوسها.
4 سوخت فسیلی (Fossil fuel): سوختی که از بقایای جانداران باستانی (فسیل) تشکیل شده است؛ مانند نفت، گاز و زغال سنگ.
5 منابع تجدیدناپذیر (Non-renewable resources): منابعی که پس از مصرف، در زمان کوتاهی قابل بازسازی نیستند و روزی تمام میشوند.
6 انرژی خورشیدی (Solar energy): انرژی حاصل از نور و گرمای خورشید که قابل تبدیل به برق است.
7 انرژی بادی (Wind energy): انرژی جنبشی ناشی از حرکت باد که توسط توربینهای بادی به برق تبدیل میشود.