اسراف: یعنی بیش از نیاز مصرف کنیم و مواد غذایی را دور بریزیم
اسراف چیست و چه تفاوتی با مصرف درست دارد؟
اسراف یعنی چیزی را بیشتر از مقدار نیازمان برداریم یا مصرف کنیم و باقیمانده را که هنوز قابل استفاده است، دور بریزیم. برای دانشآموزان کلاس دبستان، اسراف یعنی مثلاً وقتی سیر نیستیم، یک بشقاب بزرگ پر از غذا برداریم و نصف آن را نخورده توی سطل زباله بیندازیم. مصرف درست یعنی به اندازهای که نیاز داریم غذا برداریم و همه را بخوریم.
فرض کنید میخواهید یک سیب بخورید. اگر دو سیب از یخچال بردارید، یکی را بخورید و دیگری را چون دیگر تمایل ندارید دور بیندازید، این کار اسراف است. اما اگر فقط یک سیب بردارید و کامل بخورید، کار درستی انجام دادهاید. در جدول زیر چند نمونه از رفتار اسرافآمیز و رفتار درست مقایسه شده است.
| رفتار اسرافآمیز | رفتار درست | ریختن 3 قاشق سوپ اضافه در بشقاب و دور ریختن آن | برداشتن 2 قاشق سوپ و خوردن کامل آن | خریدن 5 عدد نان و انداختن 2 عدد خشک شده آن در سطل زباله | خریدن 3 عدد نان و خوردن یا نگهداری درست بقیه | قاشق زدن بیش از حد برنج داخل ظرف و نیمهکاره گذاشتن | قاشق زدن به اندازه و اتمام کامل غذا |
|---|
چرا دور ریختن غذا کار نادرستی است؟ چند دلیل مهم
وقتی غذایی را دور میریزیم، فقط آن خوراکی از بین نمیرود. برای تولید آن غذا آب، انرژی و زمان زیادی مصرف شده است. مثلاً برای درست کردن یک تکه نان، از کاشت گندم تا پخت نان، آب زیادی استفاده میشود. اگر نان را دور بیندازیم، یعنی آن آب و انرژی را هم هدر دادهایم. علاوه بر این، غذاهای دور ریخته شده در زبالهها میپوسند و گازهای مضری تولید میکنند که به هوا آسیب میزند.
در باکس زیر یک نکتهٔ علمی ساده دربارهٔ فرمول هدررفت منابع آورده شده است.
به عنوان مثال، اگر هر خانواده فقط 100 گرم برنج را روزانه دور بریزد، در یک سال 36500 گرم یا 36.5 کیلوگرم برنج هدر میرود که میتوانست به چندین نفر غذا بدهد.
مثال عینی: ماجرای ناهار مدرسه و راهکارهای خانگی
سارا و احسان دانشآموز کلاس سومی هستند. روزی مادر سارا برای او یک ساندویچ بزرگ و یک عدد موز در کیفش گذاشت. سارا در زنگ تفریح فقط نیمی از ساندویچ را خورد و موز را هم چون پوستش کمی لک داشت، کامل نخورد و هر دو را دور انداخت. اما احسان قبل از غذا از مادرش خواست که به اندازهٔ اشتهایش غذا بگذارد. احسان ساندویچ کوچک و یک سیب را کامل خورد و هیچ چیزی دور نریخت.
در خانه هم میتوانیم کارهای سادهای انجام دهیم: غذاها را در ظرفهای کوچک و دربسته در یخچال نگهداری کنیم، از نانهای خشک شده برای تهیهٔ سوپ یا توپکهای نان استفاده کنیم و میوههای کمی خراب را به جای دور ریختن، برای کمپوت یا اسموتی به کار ببریم. در جدول زیر چند راهکار خانگی و تأثیر آن آورده شده است.
| راهکار ساده | تأثیر در کاهش اسراف | نگهداری سبزیها در کیسهٔ پارچهای در یخچال | کاهش پژمردگی و دور ریختن سبزی تا 50 درصد | برنامه ریزی برای خرید هفتگی | جلوگیری از خرید اضافه و فاسد شدن مواد | پخت غذا به اندازه اعضای خانواده | عدم باقی ماندن غذا و نیاز به دور ریختن |
|---|
چالشهای مفهومی: سؤال و پاسخ دربارهٔ اسراف
پرسش ۱: اگر غذایی مانده باشد که کهنه شده و قابل خوردن نباشد، باز هم دور ریختن آن اسراف است؟
پاسخ: اگر غذایی واقعاً غیرقابل خوردن شده باشد (مثلاً کپک زده یا گندیده)، دور ریختن آن اسراف نیست، اما نشان میدهد که ما در خرید یا نگهداری آن اسراف کردهایم. پس بهتر است از ابتدا به اندازه نیاز خرید کنیم و مواد را درست نگهداری کنیم تا به این مرحله نرسد.
پرسش ۲: آیا اگر غذای اضافی را به حیوانات خانگی یا پرندگان بدهم، باز هم اسراف محسوب میشود؟
پاسخ: دادن غذای سالم اضافی به حیوانات، اسراف نیست اما باز هم بهتر است غذای انسانی بیجهت کم نشود. بهترین کار این است که غذای اضافی نپزیم و اگر اضافه آمد، آن را در یخچال نگه داریم و روز بعد خودمان بخوریم.
پرسش ۳: آیا در مهمانیها اگر همه چیز را تا آخر نخوریم، اسراف کردهایم؟
پاسخ: بله، در مهمانیها هم اسراف یعنی برداشتن بیش از نیاز. در مهمانی بهتر است مقدار کمی از هر غذا برداریم و اگر باز هم گرسنه بودیم، دوباره برداریم. همچنین میتوانیم غذای باقیمانده را با اجازه میزبان به خانه ببریم تا دور ریخته نشود.
پاورقی
[1] باقیمانده غذا (Leftovers): به غذایی گفته میشود که پس از یک وعده غذایی باقی میماند و میتوان آن را در یخچال نگهداری کرد و در وعده بعدی مصرف نمود. این کار یکی از بهترین روشها برای کاهش اسراف است.
[2] اسراف (Extravagance یا Wastefulness): مصرف بیش از حد نیاز و دور ریختن منابع ارزشمند بدون استفادهٔ مفید. در فرهنگ اسلامی و علمی، اسراف عملی ناپسند و مضر شناخته میشود.
