پیشبینی نتیجه: فکر کردن به این که اگر یک راه را انتخاب کنیم، چه اتفاقی خواهد افتاد.
در این مقاله میآموزیم که پیشبینی نتیجه چیست و چرا باید پیش از انتخاب یک راه، به پیامدهای آن فکر کنیم. با مثالهای ساده از زندگی روزمره (مانند تصمیم برای خرج کردن پول تو جیبی یا انتخاب بازی در زنگ تفریح) مفهوم تصمیمگیری هوشمندانه را یاد میگیریم. همچنین با ارزیابی گزینهها و جدول مقایسه آشنا میشویم تا بتوانیم آینده را بهتر ببینیم.
۱. معنای پیشبینی نتیجه در زندگی روزمره
فرض کنید صبح از خواب بیدار میشوید و دو راه پیش رو دارید: راه اول این است که قبل از مدرسه تلویزیون تماشا کنید. راه دوم این است که کیف خود را مرتب کنید و مشقهای دیروز را مرور کنید. پیشبینی نتیجه یعنی با ذهن خود جلو بروید و ببینید هر راه به کجا ختم میشود. اگر تلویزیون ببینید، ممکن است سر کلاس نتوانید خوب جواب دهید. اگر مشق مرور کنید، آمادهتر خواهید بود. به این فکر کردن، «پیشبینی نتیجه» میگوییم. در علم تصمیمگیری به آن پیشبینی پیامد1 هم گفته میشود.
برای دانشآموز دبستانی، بهترین راه این است که همیشه از خود بپرسد: «اگر این کار را بکنم، بعدش چه میشود؟» یک مثال ملموس: فرض کنید دوست شما یک شکلات خوشمزه دارد. دو راه دارید: راه اول این است که بدون اجازه بردارید و بخورید. راه دوم این است که خواهش کنید و بعد از غذا یک شکلات دیگر به او بدهید. پیشبینی نتیجه راه اول: دوست شما ناراحت میشود و دیگر با شما بازی نمیکند. پیشبینی نتیجه راه دوم: دوست شما خوشحال میشود و شکلات را با شما تقسیم میکند. پس انتخاب بهتر همان راهی است که آیندهٔ شادتری دارد.
۲. ابزار ساده برای مقایسه راهها: جدول پیشبینی
برای اینکه بتوانیم راحتتر پیشبینی کنیم، میتوانیم از یک جدول استفاده کنیم. فرض کنید میخواهید بدانید که اگر تو جیبی خود را امروز خرج کنید یا پسانداز کنید، چه میشود. جدول زیر به شما کمک میکند:
| انتخاب ما | نتیجه پیشبینی شده (امروز) | نتیجه پیشبینی شده (فردا) |
|---|---|---|
| خریدن یک بستنی خوشمزه | لذت فوری و خنک شدن | هیچ پولی برای خرید دفتر نقاشی نداریم |
| پسانداز کردن پول (نخریدن بستنی) | کمی ناراحتی (دلمان بستنی میخواهد) | میتوانیم یک دفتر نقاشی یا اسباببازی قشنگ بخریم |
با نگاه کردن به این جدول، متوجه میشوید که گاهی لذت امروز، لذت بزرگتر فردا را از بین میبرد. پس پیشبینی نتیجه یعنی آینده را در ذهن خود نقاشی کنید. برای ریاضیدانها، این مفهوم را میتوان با یک فرمول ساده نشان داد: اگر $م_1$ منفعت راه اول و $م_2$ منفعت راه دوم باشد، راهی را انتخاب میکنیم که $م \gt 0$ و بزرگترین عدد باشد. اما برای بچهها، همین قدر کافی است که ببینند کدام راه خوشحالی بیشتری میآورد.
۳. کاربرد عملی: انتخاب رشته ورزشی در مدرسه
فرض کنید مدرسه شما اعلام کرده که هر دانشآموز فقط میتواند یک رشته ورزشی را برای ترم انتخاب کند. دو راه پیش رو دارید: شنا یا تنیس روی میز. با پیشبینی نتیجه، باید بپرسید: «اگر شنا را انتخاب کنم، چه میشود؟» شنا در تابستان خنک و لذتبخش است، اما شاید به استخر دسترسی نداشته باشید. اگر تنیس روی میز را انتخاب کنید، میتوانید با دوستان خود در حیاط مدرسه بازی کنید و مسابقه بدهید. برای یک پیشبینی دقیقتر، میتوانید این سؤالها را از خود بپرسید:
- آیا به وسایل خاصی نیاز دارم؟ (برای شنا به مایو و عینک، برای تنیس روی میز به راکت و توپ)
- آیا دوستان من همان ورزش را انتخاب میکنند؟
- کدام ورزش برای سلامتی من بهتر است؟
پس از پاسخ دادن، راهی را انتخاب کنید که بیشترین نتیجه مثبت را در آینده دارد. به این روش، «تصمیمگیری با پیشبینی» میگویند.
۴. چالشهای مفهومی: سه سؤال مهم
پاسخ: نه، همیشه نمیتوانیم. گاهی اتفاق ناگهانی رخ میدهد، مثلاً باران میبارد و برنامهٔ بازی در حیاط لغو میشود. اما فکر کردن به نتیجه احتمال موفقیت ما را خیلی بیشتر میکند.
پاسخ: باید «بهترین» را انتخاب کنیم. پیشبینی میکنیم که هر راه چه خوبی و چه بدی دارد. مثلاً بین بستنی گرفتن و خرید یک کتاب داستان، کتاب داستان برای همیشه نزد شما میماند ولی بستنی زود آب میشود. راهی را انتخاب کنید که ارزش بیشتری برای آینده دارد.
پاسخ: چون گاهی عجله دارند یا زیادی ذوقزده میشوند. اما با تمرین میتوانند یاد بگیرند که حتی $۵$ ثانیه فکر کنند و بگویند: «اگر این کار را بکنم، نتیجه خوب دارد یا بد؟» این تمرین کوچک، آنها را در زندگی باهوشتر میکند.
۵. جمعبندی مفاهیم اصلی
- از اشتباهاتی که باعث ناراحتی خودمان یا دیگران میشود دوری کنیم.
- بهترین راه را برای رسیدن به خوشحالی و موفقیت انتخاب کنیم.
- پول، وقت و انرژی خود را هدر ندهیم.
- در مدرسه، خانه و بازی، دوستان بیشتری پیدا کنیم و دعواها را کاهش دهیم.
پاورقی
1پیشبینی پیامد: معادل انگلیسی آن Outcome Prediction است. یعنی تلاش برای حدس زدن نتیجهٔ یک تصمیم قبل از انجام دادن آن.
2تصمیمگیری هوشمندانه: معادل انگلیسی Smart Decision Making. به فرآیندی گفته میشود که در آن فرد با جمعآوری اطلاعات و پیشبینی نتایج، بهترین گزینه را برمیگزیند.
3ارزیابی گزینهها: معادل انگلیسی Evaluating Options. یعنی سنجیدن خوبی و بدی هر راه پیش از انتخاب نهایی.
4تو جیبی: معادل انگلیسی Pocket Money. پولی که والدین به صورت هفتگی یا ماهانه به فرزند خود میدهند تا خرج کند یا پسانداز نماید.