سید حسن حسینی؛ شاعری که با کلماتش، حماسه را برای بچهها روایت کرد
۱. کودکی و جوانی سید حسن؛ از محله سلسبیل تا دانشگاه
سید حسن حسینی در روز اول فروردین ماه سال 1335 در تهران به دنیا آمد. محلهای که در آن بزرگ شد «نازیآباد» بود. شاید برایت جالب باشد که بدانی او در جوانی، هیچوقت فکر نمیکرد یک شاعر بزرگ شود! او اول در رشته «تغذیه» در دانشگاه درس خواند. یعنی مثل کسی که میخواهد به آدمها یاد بدهد چه چیزهایی بخورند تا سالم بمانند. اما دلش با کلمات و شعر بود، نه با غذاها و ویتامینها.
حسینی از سال 1352، وقتی هنوز دانشآموز دبیرستان بود، شعر گفتن را شروع کرد. شعرهایش را در مجلهای به نام «فردوسی» چاپ میکرد. درست همان موقع بود که انقلاب اسلامی ایران در حال شکل گرفتن بود و ذهن و دل سید حسن هم پر بود از انقلاب و آرمانهایش.
۲. دوستی با قیصر امینپور و فعالیت در حوزه هنری
بعد از پیروزی انقلاب، سید حسن به همراه دوست صمیمیاش، قیصر امینپور (که او هم یک شاعر خیلی معروف است)، وارد «حوزه هنری» شدند. حوزه هنری مانند یک خانه بزرگ برای هنرمندان بود که در آنجا میتوانستند فیلم بسازند، شعر بگویند و کارهای هنری انجام بدهند. سید حسن و قیصر با هم دوستان خوبی بودند و همیشه در کارهای هنری به هم کمک میکردند.
در این سالها بود که جنگ تحمیلی شروع شد. هشت سال دفاع مقدس شروع شد. خیلی از رزمندهها برای دفاع از کشور به جبههها رفتند. سید حسن هم نقش مهمی داشت؛ اما نقش او با اسلحه نبود، بلکه با قلم و شعرش بود. او در «رادیو ارتش» مشغول شد و شعرهایی میسرود که دل و جان رزمندهها را گرم میکرد. شعرهایش مثل یک دوست مهربان، در کنار سربازها بود.
واقعیت جالب:
سید حسن حسینی و قیصر امینپور آنقدر به هم نزدیک بودند که وقتی در یک مراسم، جایزه «نیما یوشیج» را به طور مشترک به آنها دادند، خیلی خوشحال شدند. این جایزه، یکی از بالاترین نشانهای افتخار برای یک شاعر در ایران است.
۳. شاهکارهای ماندگار: «همصدا با حلق اسماعیل» و «گنجشک و جبرئیل»
اگر بخواهیم دو تا از مهمترین کتابهای سید حسن حسینی را نام ببریم، بدون شک آن دو کتاب «همصدا با حلق اسماعیل» و «گنجشک و جبرئیل» هستند. شاید اسم این کتابها کمی قشنگ و عجیب به نظر برسد. بگذار ساده توضیح بدهم:
- همصدا با حلق اسماعیل : این کتاب یک مجموعه شعر است که درباره حضرت ابراهیم (ع) و حضرت اسماعیل (ع) و همچنین درباره عاشورا و امام حسین (ع) صحبت میکند. حسینی در این شعرها، وفاداری و ایثار را به تصویر کشیده است.
- گنجشک و جبرئیل : کتاب دوم هم بیشتر به واقعه کربلا پرداخته است. جبرئیل همان فرشته بزرگ خداوند است و گنجشک هم یک پرنده کوچک و ضعیف. سید حسن در این کتاب نشان میدهد که حتی موجودات کوچک هم میتوانند در برابر ظلم بایستند.
وقتی این کتابها منتشر شد، همه شگفتزده شدند. چون تا آن موقع کمتر کسی درباره موضوعات مذهبی و حماسی، اینطور قشنگ و نرم و بچهگونه شعر گفته بود. یکی از مشهورترین شعرهای او «راز رشید» نام دارد که درباره حضرت عباس (ع) است. این شعر آنقدر قشنگ است که خیلی از بزرگها هم وقتی آن را میخوانند، تحت تاثیر قرار میگیرند.
| نام کتاب | سال انتشار | موضوع اصلی |
|---|---|---|
| همصدا با حلق اسماعیل | سال 1363 | رباعیات عاشورایی، اشعار انقلابی |
| گنجشک و جبرئیل | سال 1364 | شعر نیمایی و سپید با مضامین عاشورایی |
۴. چرا شعرهای حسینی را برای بچهها هم جذاب است؟
شاید فکر کنی شعرهای عاشورایی و انقلابی فقط مال بزرگهاست. اما سید حسن حسینی توی شعرهایش از چیزهایی حرف میزند که برای بچهها هم قابل درک است. مثلاً در کتاب «گنجشک و جبرئیل»، او از یک گنجشک کوچک کمک میگیرد تا یک مفهوم بزرگ را بفهماند.
یک مثال عینی: فرض کن معلم از تو میخواهد یک انشا درباره «شجاعت» بنویسی. خیلی از بچهها مینویسند: «شجاعت یعنی ترس نداشتن.» اما سید حسن، در شعرش به جای اینکه مستقیماً بگوید «شجاعت خوب است»، داستان یک پرنده کوچک را تعریف میکند که در برابر یک طوفان بزرگ، لانه خود را رها نمیکند. این یعنی شجاعت. او با این کار، مفهوم سخت را برای ذهن ما شیرین و ساده میکند.
۵. چالشهایی که سید حسن با آنها روبرو شد
سوال: آیا سید حسن حسینی همیشه مورد تشویق قرار میگرفت؟
پاسخ: نه، همیشه اینطور نبود. گاهی به خاطر حرفهایی که میزد یا شعرهایی که مینوشت، مورد انتقاد قرار میگرفت. حتی یک مدت از «حوزه هنری» بیرون آمد و به دانشگاه رفت تا به دانشجوها درس بدهد. اما او هیچوقت از حرف حق خودش عقبنشینی نکرد.
سوال: چرا بعضی از کتابهایش بعد از مرگش منتشر شد؟
پاسخ: سید حسن آدم کمتوقع و سادهای بود. خیلی از شعرهای قشنگی که سروده بود، در زمان حیاتش چاپ نکرد. دوستانش بعد از اینکه او از دنیا رفت، این شعرها را جمعآوری کردند و به چاپ رساندند. کتاب «از شرابههای روسری مادرم» که درباره حضرت زهرا (س) است، یکی از همین آثار است.
سوال: واژه «شاعر انقلاب» به چه معناست؟
پاسخ: یعنی شاعری که شعرهایش درباره آرمانهای انقلاب اسلامی و ارزشهای آن است. سید حسن حسینی در شعرهایش از عدالت، آزادی، ایثار و شهادت حرف زده است. به همین دلیل، رهبر انقلاب، ایشان را «انسانی فرزانه و آزاداندیش» خواندند.
۶. خداحافظی با شاعر؛ آسمانی شدن در روز فروردین
در روز نهم فروردین ماه سال 1383، قلب کوچک سید حسن حسینی از کار ایستاد. او در بیمارستان بوعلی تهران بستری شد، اما دیگر نتوانست به میان ما برگردد. وقتی خبر درگذشت او را دادند، خیلی از مردم و هنرمندان ناراحت شدند. پیکر او را در «قطعه هنرمندان بهشت زهرا» به خاک سپردند.
اما چراغ شعر او هیچوقت خاموش نشد. حتی سالها بعد از مرگش، باز هم شعرهایش را در کتابها و مراسمها میخوانند. او به ما یاد داد که میشود با کلمات، دنیایی از صلح و دوستی و شجاعت ساخت.
پاورقی
1دفاع مقدس : اصطلاحی است که در ایران برای اشاره به جنگ هشتساله (1980 تا 1988) ایران با عراق استفاده میشود. معادل انگلیسی آن Holy Defense است.
2حوزه هنری : سازمانی فرهنگی و هنری در ایران است که پس از انقلاب اسلامی تأسیس شد و به تولید آثار هنری در زمینههای مختلف مانند سینما، تئاتر، شعر و موسیقی میپردازد. معادل انگلیسی آن Art Bureau میباشد.
3قیصر امینپور : (زاده 1338 - درگذشته 1386) شاعر معاصر ایرانی و از چهرههای برجسته شعر انقلاب و دفاع مقدس است. او دوست صمیمی و همکار سید حسن حسینی بود.
