تولید پیام رسانهای: جهان در نوک انگشتان شما
پیام رسانهای چیست و چه اجزایی دارد؟
یک پیام رسانهای، مانند یک بسته است. داخل این بسته، یک محتوا (متن، عکس، صدا، ویدیو) وجود دارد که قرار است چیزی را به کسی برساند. فرض کنید برای تولد دوستتان یک کارت پستال میسازید. شما در نقش فرستنده هستید. کارت پستال، همان پیام است. دوست شما، گیرنده یا مخاطب است. و روش ارسال (پست یا تحویل دستی)، کانال ارتباطی نام دارد. در دنیای رسانه، این فرآیند بسیار گستردهتر است، اما اصل قضیه همین است.
اجزای اصلی یک پیام رسانهای را میتوان در جدول زیر مشاهده کرد:
| عنصر | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| فرستنده (تولیدکننده) | شخص یا سازمانی که پیام را ایجاد و ارسال میکند. | شما هنگام گذاشتن استوری، یک خبرنگار، یک شرکت تبلیغاتی. |
| پیام (محتوا) | اطلاعات، ایده یا احساسی که منتقل میشود. | یک توییت، یک گزارش خبری، یک پوستر سینمایی، یک کلیپ طنز. |
| کانال (رسانه) | وسیله یا بستر انتقال پیام. | اینستاگرام، تلویزیون، رادیو، بیلبورد خیابانی، روزنامه. |
| گیرنده (مخاطب) | کسی که پیام برای او ارسال شده است. | دنبالکنندگان شما، بینندگان اخبار، رهگذران. |
| بازخورد | پاسخ مخاطب به پیام. | لایک، کامنت، اشتراکگذاری، تماس تلفنی با شبکه. |
چه کسانی پیام تولید میکنند؟ از کاربران تا غولهای رسانهای
تولید پیام دیگر فقط در انحصار روزنامهنگاران و شبکههای تلویزیونی نیست. امروز تقریباً هر کسی که یک گوشی هوشمند دارد، یک تولیدکننده محتوا بالقوه است. اما میتوان تولیدکنندگان را به دو دسته بزرگ تقسیم کرد:
۱. تولید کاربر-محور: این همان چیزی است که هر روز انجام میدهید. وقتی عکس غذایی که درست کردهاید را در شبکه اجتماعی به اشتراک میگذارید، ویدیویی از یک اتفاق در خیابان ضبط میکنید، یا نظری درباره یک فیلم در یک وبسایت مینویسید، در حال تولید پیام هستید. انگیزه اصلی در اینجا اغلب بیان شخصی، اشتراکگذاری تجربه یا تعامل با دوستان است.
۲. تولید حرفهای و سازمانی: این نوع تولید، هدفمندتر، برنامهریزی شدهتر و معمولاً با هزینه بیشتری همراه است. مانند تولید اخبار توسط یک شبکه خبری، ساخت یک سریال تلویزیونی، طراحی یک کمپین تبلیغاتی برای یک محصول جدید توسط یک آژانس، یا تولید محتوای آموزشی توسط یک مؤسسه. انگیزهها در اینجا میتواند اطلاعرسانی، سرگرمی، تبلیغات یا ترویج یک ایده باشد.
چرخه تولید یک پیام: از ایده تا انتشار
ساخت یک پیام رسانهای، چه ساده و چه پیچیده، معمولاً مراحل مشابهی را طی میکند. بیایید این مراحل را با مثال «ساخت یک کلیپ کوتاه برای معرفی یک کتاب» دنبال کنیم:
مرحله ۱: ایدهپردازی و برنامهریزی: اول باید تصمیم بگیرید چه پیامی را به چه کسی میخواهید برسانید. قرار است چه حسهایی را منتقل کنید؟ (تشویق به کتابخوانی، معرفی یک نویسنده). برای کلیپ کتاب، باید درباره زاویه دوربین، متن گفتار و موسیقی پسزمینه فکر کنید.
مرحله ۲: تحقیق و جمعآوری مواد اولیه: نیاز به اطلاعات دارید. درباره نویسنده کتاب بخوانید، بخشهای جذاب کتاب را پیدا کنید. در تولیدات بزرگتر، این مرحله شامل مصاحبه، فیلمبرداری اولیه و جمعآوری آمار میشود.
مرحله ۳: تولید و ساخت: حالا نوبت اجراست. فیلم را ضبط میکنید، صدا را میگیرید، متن را مینویسید. این مرحله قلب فرآیند تولید است.
مرحله ۴: پسا-تولید (ویرایش): در اینجا مواد خام به محصول نهایی تبدیل میشود. کلیپ را ویرایش میکنید، صداها را یکدست میکنید، جلوههای ویژه یا زیرنویس اضافه میکنید. این مرحله برای حرفهایها بسیار مهم و وقتگیر است.
مرحله ۵: انتشار و توزیع: محصول نهایی را در کانال انتخاب شده (مثلاً اینستاگرام یا آپارات) منتشر میکنید. زمان انتشار نیز مهم است (مثلاً انتشار در ساعات اوج فعالیت کاربران).
مرحله ۶: نظارت و تحلیل بازخورد: پس از انتشار، واکنش مخاطبان را بررسی میکنید. چند لایک و کامنت گرفت؟ نظرات چیست؟ این بازخوردها برای تولید پیامهای بعدی بسیار ارزشمند است.
تأثیر ابزارها بر تولید پیام: از دوربین گوشی تا استودیوهای پیشرفته
امروزه دسترسی به ابزار تولید بسیار آسانتر و ارزانتر شده است. همین موضوع دلیل انفجار محتوا در فضای مجازی است. برای درک بهتر، نگاهی به جدول مقایسهای ابزارهای تولید در گذشته و حال بیندازیم:
| نوع پیام | ابزار تولید در گذشته (نمونه) | ابزار تولید امروزی (نمونه) | تأثیر بر سرعت و دسترسی |
|---|---|---|---|
| عکس و تصویر | دوربین فیلمی، چاپ در لابراتوار | دوربین گوشی موبایل، اپلیکیشنهای ویرایش عکس | ثانیهای vs. روزها؛ تولید و انتشار فوری |
| ویدیو و کلیپ | دوربینهای سنگین و نوار ویدیویی، ویرایش در استودیو | دوربین گوشی، نرمافزارهای رایگان ویرایش روی لپتاپ یا تبلت | تولید با هزینه بسیار پایینتر؛ امکان ساخت محتوای باکیفیت در خانه |
| متن و مقاله | ماشین تحریر، ارسال فیزیکی به نشریه | نرمافزارهای واژهپرداز، انتشار مستقیم در وبلاگ یا شبکه اجتماعی | حذف واسطهها؛ انتشار جهانی در لحظه |
همین سادگی ابزارها است که باعث شده شما بتوانید برای پروژه مدرسهایتان یک گزارش تصویری جذاب بسازید، یا یک کسبوکار کوچک خانگی بتواند محصولاتش را به راحتی به همه معرفی کند.
پیامهای ما چه تأثیری بر دنیای اطراف میگذارند؟
تولید پیام یک مسئولیت اجتماعی نیز به همراه دارد. هر پیامی که منتشر میکنیم، مانند سنگی است که در برکه میاندازیم و موجهای آن میتواند دورتر از چیزی که فکر میکنیم برود.
مثبت: یک ویدیوی آموزشی ساده درباره «نحوه بازیافت زبالههای خانگی» میتواند آگاهی دیگران را افزایش دهد. یک پست حمایتی از یک کار خیر میتواند کمکهای زیادی را جذب کند. انتشار اخبار درست در مواقع بحران، به آرامش جامعه کمک میکند.
منفی: انتشار یک شایعه بیاساس درباره یک همکلاسی میتواند باعث آزار او شود. به اشتراک گذاری یک محتوای نامناسب بدون در نظر گرفتن گروه سنی مخاطب، میتواند مشکلساز باشد. حتی انتشار بیرویه عکسهای شخصی نیز میتواند حریم خصوصی ما را به خطر بیندازد.
قبل از تولید و انتشار هر پیامی، خوب است از خود بپرسیم: این پیام درست است؟ مفید است؟ به کسی آسیب نمیزند؟
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: بله، اگر با قصد ارتباط و از طریق یک کانال رسانهای (حتی یک پیام خصوصی در واتساپ) منتشر شود. حتی یک ایموجی ساده هم میتواند حاوی پیام (شادی، تاسف) باشد. اما محتوایی که فقط برای خودتان روی گوشی ذخیره میکنید و کسی آن را نمیبیند، در این دسته قرار نمیگیرد.
پاسخ: دو اشتباه شایع: ۱. بیتوجهی به مخاطب: بدون اینکه بدانیم برای چه کسی مینویسیم/میسازیم، محتوا تولید میکنیم. ۲. کمبودن کیفیت فنی: مانند عکسهای تاریک، صداهای نامفهوم، یا متنهای پر از غلط املایی. سادگی ایرادی ندارد، اما بیدقتی باعث میشود پیام ما جدی گرفته نشود.
پاسخ: با پرسیدن سوال از خود: چه کسی این را ساخته؟ (فرستنده) هدفش چیست؟ (آگاه کردن، متقاعد کردن، فروش چیزی، سرگرم کردن) از چه تکنیکهایی استفاده کرده؟ (موسیقی احساسی، تصاویر جذاب) چه چیزی را نادیده گرفته یا کمرنگ کرده؟ این کار «سواد رسانهای» نام دارد و به ما کمک میکند به جای اینکه فقط مصرفکننده منفعل باشیم، منتقد آگاه پیامها باشیم.
پاورقی
1تولید محتوا (Content Production): فرآیند خلق و ساخت اطلاعات و تجربیات با هدف انتقال به یک مخاطب از طریق کانالهای مختلف.
2انتشار (Publishing/Distribution): مرحلهای که در آن محتوای تولیدشده در دسترس عموم یا مخاطبان هدف قرار میگیرد.
3اینفلوئنسر (Influencer): فردی که در یک حوزه خاص دارای مخاطبان وفادار و گسترده در فضای مجازی است و میتواند بر عقاید یا تصمیمات خرید آنان تأثیر بگذارد.
