استفاده هوشمندانه از رسانه: هنر انتخاب آگاهانه
چهار رکن اصلی مصرف هوشمندانه رسانه
برای تبدیل شدن به یک مصرفکننده هوشمند رسانه، باید روی چهار پایه اصلی تمرکز کنید. این ارکان مانند چهارچوب یک ساختمان محکم، برنامه رسانهای شما را استوار میکنند.
| رکن | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| خودآگاهی | شناخت انگیزهها و احساسات خود هنگام استفاده از رسانه. | وقتی حوصلهات سر رفته، بیهدف اسکرول میکنی یا وقتی استرس داری به تماشای سریال پناه میبری؟ |
| هدفمندی | داشتن دلیل مشخص برای هر بار استفاده از یک پلتفرم یا محتوا. | ورود به اینستاگرام فقط برای دیدن استوری دوست صمیمی یا تماشای یک ویدیو آموزشی 15 دقیقهای در یوتیوب. |
| مدیریت زمان | اختصاص زمان محدود و از پیش تعیینشده برای فعالیتهای رسانهای. | تعیین محدودیت 30 دقیقه در روز برای شبکههای اجتماعی با استفاده از تایمر گوشی. |
| تفکر انتقادی | ارزیابی و سؤال کردن درباره محتوایی که مصرف میکنی. | پرسیدن این سوالات: "منبع این خبر کجاست؟"، "آیا این تبلیغ واقعی است یا فریب؟"، "این محتوا چه احساسی در من ایجاد میکند؟" |
طراحی یک برنامه رسانهای شخصی: گام به گام
حالا بیایید با هم یک برنامه عملی و شخصی طراحی کنیم. این برنامه مانند نقشه راه شما در دنیای رسانه خواهد بود.
گام اول: نیازسنجی و اولویتبندی. ابتدا فهرستی از تمام فعالیتهای رسانهای خود در یک هفته بنویسید: شبکههای اجتماعی، بازی، تماشای فیلم، خواندن اخبار، گوش دادن به پادکست. حالا کنار هرکدام بنویسید که آن فعالیت چه نیازی از شما را برآورده میکند؟ سرگرمی، اطلاعات، ارتباط با دوستان، یادگیری؟ سپس اولویتهای خود را مشخص کنید. مثلاً اگر امتحان مهمی دارید، اولویت شما "یادگیری" است نه "سرگرمی بیپایان".
گام دوم: تعیین اهداف کوچک و قابل اندازهگیری. به جای تصمیماتی مثل "کمتر اینستاگرام ببینم"، اهداف مشخصی تعیین کنید: "در روز فقط دو بار و هر بار حداکثر 20 دقیقه برای چک کردن پیامها و پستهای دوستان وارد اینستاگرام میشوم." یا "هر هفته فقط دو فیلم یا 4 قسمت سریال تماشا میکنم."
گام سوم: فیلتر کردن و انتخاب آگاهانه محتوا. همانطور که موقع خرید، محصولات را بررسی میکنید، برای مصرف محتوا هم باید انتخابگر باشید. صفحات، کانالها و افرادی را که دنبال میکنید، مرور کنید. آیا محتوای آنها برای شما مفید است یا فقط وقت شما را میگیرد و احساس منفی به شما میدهد؟ آنهایی که با اهداف شما همخوانی ندارند، حذف یا آنتفالو کنید.
یک هفته زندگی هوشمندانه رسانهای: نمونه عملی
فرض کنید علی، یک دانشآموز پایه دهم، میخواهد این اصول را در زندگی خود اجرا کند. برنامه هفتگی او میتواند به این شکل باشد:
| روز | نیاز/هدف اصلی | فعالیت رسانهای برنامهریزی شده | مدت زمان (دقیقه) |
|---|---|---|---|
| شنبه | یادگیری دروس | جستجوی ویدیوهای آموزشی مرتبط با درس فیزیک در آپارات | 40 |
| یکشنبه | ارتباط با دوستان و سرگرمی | چک کردن شبکههای اجتماعی و تماس تصویری با گروه دوستان | 60 |
| دوشنبه | اطلاعرسانی و آگاهی | مطالعه اخبار از دو منبع معتبر و گوش دادن به یک پادکست علمی | 30 |
| سهشنبه | استراحت و تفریح | تماشای یک فیلم سینمایی با خانواده | 120 |
| پنجشنبه | سرگرمی فعال | بازی آنلاین با دوستان (با تایمر) | 45 مدیریت شده |
همانطور که میبینید، علی برای هر روز یک هدف مشخص دارد و فعالیت رسانهای او در خدمت آن هدف است. او همچنین زمان را محدود کرده است تا فرصت برای سایر فعالیتهای مهم زندگی مثل مطالعه، ورزش و استراحت واقعی باقی بماند.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
پاسخ: خیر، اصلاً اینطور نیست. مصرف هوشمندانه به معنای کنترل کردن است نه محروم کردن. هدف، لذت بردن آگاهانه و بدون احساس گناه از رسانههاست، در حالی که آنها ما را کنترل نکنند. مثل رژیم غذایی متعادل که در آن همه چیز به اندازه مجاز وجود دارد.
پاسخ: شما میتوانید از ویژگی اعلانها کمک بگیرید. اعلانهای آن اپلیکیشن را غیرفعال کنید. سپس برای خود زمانهای مشخصی در روز (مثلاً بعد از ظهر و شب، هر بار 10 دقیقه) را برای چک کردن همه پیامها و استوریها تعیین کنید. به دوستان نزدیک خود هم میتوانید بگویید که برای موارد فوری با شما تماس تلفنی بگیرند. به این ترتیب، هم در جریان هستید، هم غرق در آن نمیشوید.
پاسخ: بزرگترین اشتباه، استفاده بیهدف و غریزی است. وقتی بدون اینکه بدانیم چه میخواهیم، گوشی را برمیداریم و شروع به اسکرول کردن میکنیم، دقیقاً در دام الگوریتمها افتادهایم. آنها طراحی شدهاند تا ما را بیشتر و بیشتر نگه دارند. راه مقابله، همان تعیین هدف قبل از برداشتن گوشی است: "الان دقیقاً برای چه کاری میخواهم از گوشی استفاده کنم؟" و پس از انجام آن کار، بلافاصله گوشی را کنار بگذاریم.
پاورقی
1نیاز (Need): در این متن، به خواستهها یا کمبودهای اساسی روانی یا عملی فرد مانند نیاز به اطلاعات، ارتباط، سرگرمی یا یادگیری اشاره دارد.
آنتفالو (Unfollow): عمل لغو دنبال کردن یک صفحه یا شخص در شبکههای اجتماعی.
اعلانها (Notifications): پیامها یا هشدارهایی که اپلیکیشنها یا وبسایتها برای جلب توجه کاربر و اطلاعرسانی ارسال میکنند.
الگوریتم (Algorithm): مجموعهای از دستورالعملها و قواعد که پلتفرمهای رسانهای برای انتخاب و نمایش محتوا به کاربران از آن استفاده میکنند.
