درجهبندی رسانهها: کدام صفحه، کدام پیام؟
رسانهها را بر چه اساسی میتوان درجهبندی کرد؟
برای اینکه بفهمیم کدام رسانه برای ما بهتر است، باید معیارهایی داشته باشیم. این معیارها مثل یک ترازو عمل میکنند و به ما کمک میکنند ارزش هر رسانه را بسنجیم. چهار معیار اصلی عبارتند از:
- اعتبار و صحت: آیا اطلاعات ارائه شده درست و قابل اعتماد است؟ مثلاً مقایسه کنید: یک گزارش علمی از یک وبسایت دانشگاهی معتبر با یک شایعه که در یک گروه دوستانه در شبکه اجتماعی دستبهدست میشود.
- کاربردی بودن: آیا این محتوا به نیاز یا هدف من پاسخ میدهد؟ محتوایی که برای پروژه مدرسهای به شما کمک میکند، نسبت به یک ویدیوی سرگرمکننده اما بیربط، برای شما در آن لحظه کاربردیتر و با ارزشتر است.
- زمانبری: چقدر از وقت من را میگیرد؟ یک پادکست45 دقیقهای با یک تیتر کوتاه 15 ثانیهای زمان متفاوتی طلب میکند.
- جذابیت شخصی: چقدر از دیدن یا شنیدن آن لذت میبرم؟ این معیار کاملاً شخصی است. ممکن است یکی مطالعه وبلاگهای ورزشی را دوست داشته باشد و دیگری تماشای مستندهای حیات وحش را ترجیح دهد.
| نوع رسانه (مثال) | اعتبار (از 5) | کاربردی بودن (از 5) | زمانبری | جذابیت (شخصی) |
|---|---|---|---|---|
| کتاب درسی ریاضی | 5 | 5 (برای امتحان) | زیاد | متوسط |
| کانال علمی معتبر در شبکه اجتماعی2 | 4 | 3 (افزایش دانش عمومی) | کم | زیاد |
| اخبار فوری یک سایت خبری رسمی | 4 | 4 (آگاهی از اتفاقات) | کم | متوسط |
| ویدیوهای طنز بدون منبع مشخص | 1 | 1 (فقط سرگرمی) | متغیر (معمولا کم) | زیاد |
یک فرمول ساده برای محاسبه ارزش رسانه
حالا که معیارها را میدانیم، میتوانیم یک مدل ساده ریاضی برای محاسبه ارزش نسبی یک رسانه برای خودمان بسازیم. فرض کنید به هر معیار از 1 تا 5 امتیاز میدهیم. اما اهمیت هر معیار برای همه یکسان نیست. ممکنه برای شما در یک موقعیت خاص، کاربردی بودن مهمتر از جذابیت باشد. پس باید وزن3 تعریف کنیم.
مثال عملی: برای تحقیق مدرسه (هدف: دقت و سرعت)، وزنها را اینطور تعیین میکنیم: اعتبار: 40%، کاربردی بودن: 50%، جذابیت: 10%. ضریب زمانبری هم 0.5 در نظر میگیریم (هر چه زمان بیشتر، امتیاز کمتری).
- دانشنامه آنلاین معتبر: اعتبار=5، کاربردی=5، جذابیت=2، زمانبری=3 (متوسط).
$(5\times0.4)+(5\times0.5)+(2\times0.1) - (3\times0.5) = 2 + 2.5 + 0.2 - 1.5 = 3.2$ - مستند تلویزیونی مرتبط: اعتبار=4، کاربردی=3، جذابیت=5، زمانبری=4 (زیاد).
$(4\times0.4)+(3\times0.5)+(5\times0.1) - (4\times0.5) = 1.6 + 1.5 + 0.5 - 2 = 1.6$
نتیجه: با این معیارها، دانشنامه آنلاین با امتیاز 3.2 برای تحقیق مدرسهای شما باارزشتر از مستند با امتیاز 1.6 است. البته اگر هدف فقط سرگرمی باشد، وزنها تغییر میکند و نتیجه ممکن است برعکس شود!
از تئوری تا عمل: برنامه روزانه رسانهای من
حالا بیایید این مفهوم را در زندگی واقعی یک دانشآموز پایه دهم به نام علی ببینیم. علی در یک روز معمولی با رسانههای مختلفی مواجه میشود. او میتواند با درجهبندی آگاهانه، بهترین انتخاب را داشته باشد.
سناریو: علی فردا یک امتحان علوم دارد، اما دوستش یک ویدیوی جدید از بازیگر محبوبش برایش فرستاده. همچنین باید از اخبار روز مطلع شود. زمان او محدود است.
| گزینه رسانهای | نیاز فوری علی | ارزشگذاری علی | تصمیم نهایی و دلیل |
|---|---|---|---|
| مطالعه کتاب درسی علوم | امتحان فردا (نیاز ضروری) | کاربردی بودن: 5، اعتبار: 5 | اولویت اول - بیشترین فایده برای هدف اصلی |
| چک کردن اخبار از یک اپلیکیشن معتبر | آگاهی از وضعیت (نیاز مهم) | کاربردی بودن: 4، زمانبری: 2 (کم) | اولویت دوم - فایده خوب، زمان کم |
| تماشای ویدیوی سرگرمی | سرگرمی و علاقه شخصی (نیاز غیرضروری) | جذابیت: 5، کاربردی بودن: 1 | اولویت آخر - اگر وقت اضافه داشت |
این جدول به علی کمک میکند تا بر اساس اولویت نیازهایش، یک برنامه عملیاتی برای مصرف رسانهای خود تنظیم کند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1شبکه اجتماعی (Social Media): پلتفرمهای آنلاینی که به کاربران اجازه ایجاد و به اشتراک گذاری محتوا یا مشارکت در شبکههای اجتماعی را میدهند. مانند اینستاگرام، تلگرام، توییتر.
2کانال (Channel): در اینجا به یک صفحه یا حساب اختصاصی در یک پلتفرم رسانهای (مثل تلگرام یا یوتیوب) اشاره دارد که محتوای موضوعی خاصی را منتشر میکند.
3وزن (Weight): در این متن، به میزان اهمیت نسبی هر معیار در تصمیمگیری نهایی گفته میشود. معمولاً به صورت درصد بیان میشود و مجموع وزنها باید 100% شود.
