بازنشر خبر: چرا اخبار قدیمی دوباره زنده میشوند؟
بازنشر خبر دقیقاً چیست و چگونه اتفاق میافتد؟
فرض کنید دو سال پیش، خبری دربارهٔ کشف یک روش جدید برای بازیافت پلاستیک منتشر شده است. امروز، یکی از دوستان شما همان لینک خبر را بدون تاریخ در یکی از گروههای پیامرسان به اشتراک میگذارد. شما که آن را برای اولین بار میبینید، فکر میکنید اتفاقی تازه و هیجانانگیز رخ داده است. شما هم آن را برای چند نفر دیگر میفرستید. این چرخه، بازنشر خبر است. خبر قدیمی، لباس نو میپوشد و دوباره راه میافتد.
این فرآیند معمولاً چند مرحله دارد:
| مرحله | شرح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| ۱. منبع اولیه | خبر برای اولین بار در یک رسانهٔ معتبر منتشر میشود. | سایت خبری «الف» در تاریخ 1401/05/10 خبر را منتشر کرده. |
| ۲. خفتهشدن | خبر پس از مدتی از صفحهٔ اول خارج و فراموش میشود. | تا یک سال و نیم بعد، کسی آن خبر را به یاد نمیآورد. |
| ۳. جرقهی بازنشر | یک کاربر (اغلب ناآگاهانه) لینک یا متن خبر را بدون ذکر تاریخ، دوباره پست میکند. | رضا در کانال تلگرامی کلاس، لینکی با عنوان «اختراع جالب برای نجات زمین!» میگذارد. |
| ۴. انتشار ویروسوار | الگوریتمها آن را تقویت میکنند و کاربران به اشتراک میگذارند. | پست رضا «لایک» و «فوروارد» زیادی میخورد و در نتایج جستجو بالا میآید. |
چه عواملی باعث دوبارهداغ شدن یک خبر قدیمی میشود؟
دلایل مختلفی میتواند یک خبر خوابیده را بیدار کند. این دلایل را میتوان در چند دستهٔ اصلی قرار داد:
۱. ارتباط با رویداد جاری: اگر امروز زلزلهای رخ دهد، ممکن است اخبار و تحلیلهای مربوط به زلزلههای چندسال پیش دوباره بازنشر شوند. مغز ما بهطور خودکار به دنبال الگوها و ارتباطات میگردد.
۲. قدرت الگوریتمهای شبکههای اجتماعی: این الگوریتمها محتوایی را که بیشترین تعامل (Engagement) را دارد، به ما نشان میدهند. اگر روی یک پست قدیمی ناگهان چند نظر و لایک جدید بیاید، الگوریمت آن را «داغ» تشخیص داده و به کاربران جدید پیشنهاد میکند. یک فرمول سادهشده برای درک این موضوع:
هرچقدر صورت کسر بزرگتر و مخرج کوچکتر باشد، احتمال دیده شدن دوبارهٔ پست بیشتر است. وقتی کاربران یک پست قدیمی را تعامل میکنند، در واقع صورت کسر را دوباره بزرگ میکنند.
۳. احساسات قوی: اخباری که خشم، شادی یا تعجب شدید ایجاد میکنند، بیشتر به اشتراک گذاشته میشوند. یک خبر قدیمی دربارهٔ یک بیعدالتی، اگر امروز با عکس یا هشتگ مناسبی همراه شود، ممکن است دوباره طوفان به پا کند.
۴. کمبود محتوای تازه: گاهی در یک موضوع خاص، اتفاق جدیدی نمیافتد. در نتیجه، علاقهمندان و صفحات مرتبط، برای فعال نگه داشتن صفحهٔ خود، به سراغ محتوای قدیمی اما جذاب میروند.
یک آزمایش عملی: چطور یک خبر بازنشر شده را شناسایی کنیم؟
بیایید با یک مثال از محیط اطرافتان این موضوع را بررسی کنید. تصور کنید در شبکهٔ اجتماعی خود پستی با این عنوان میبینید: «آغاز ثبتنام رایگان کلاسهای تابستانی المپیاد مدرسهٔ سمپاد».
برای فهمیدن اینکه آیا این خبر تازه است یا یک بازنشر، میتوانید گامهای زیر را به ترتیب بردارید:
| گام عملی | کاری که باید انجام دهید | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|
| ۱. جستجوی عبارت | عین تیتر خبر را در موتور جستجو (Google یا Bing) کپی و جستجو کنید. | از دکمهٔ «جستجوی پیشرفته» استفاده کرده و محدودهٔ زمانی نتایج را به «یک سال گذشته» تغییر دهید. |
| ۲. بررسی تاریخ | اولین نتایج جستجو را باز کرده و تاریخ انتشار مقاله را پیدا کنید. | تاریخ معمولاً در بالا یا پایین متن خبر، کنار نام نویسنده قرار دارد. مثلاً: 1402/03/15 |
| ۳. مقایسه با امروز | اگر تاریخ انتشار مربوط به سال یا فصل گذشته است، این یک بازنشر است. |
هشدار
ثبتنامهای سال قبل اکنون بسته شدهاند! |
| ۴. سرچ تصویر | اگر پست شامل عکس است، عکس را در گوگل جستجوی تصویری کنید. | نتایج به شما میگوید این عکس برای اولین بار کی و در کدام سایتها استفاده شده است. |
با انجام این مراحل ساده، شما مانند یک کارآگاه خبری عمل کردهاید و از شتابزدگی در به اشتراک گذاشتن خبری نادرست یا قدیمی جلوگیری کردهاید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. گاهی یک خبر قدیمی بهدلیل محتوای آموزشی، تاریخی یا الهامبخشش دوباره به اشتراک گذاشته میشود. مثلاً انتشار دوبارهٔ روشهای مقابله با سرماخوردگی در آستانهٔ فصل پاییز، میتواند مفید باشد. مشکل زمانی است که خبر بدون ذکر تاریخ و با این القاء که رخداد جدیدی است منتشر شود، زیرا میتواند تصمیمگیریهای اشتباهی را باعث شود (مانند مراجعهٔ بیجهت به یک اداره که زمان ثبتنامش گذشته).
پاسخ: اصلاً اینطور نیست. طراحان شبکههای اجتماعی و الگوریتمها طوری طراحی شدهاند که توجه ما را جلب و نگه دارند. تیترهای جنجالی، عکسهای چشمگیر و حس کنجکاوی یا فوریتی که ایجاد میکنند، باعث میشود مغز ما ابتدا احساسی واکنش نشان دهد و بعد منطقی فکر کند. این یک واکنش طبیعی است. مهم این است که ما با تکنیک «توقف و بررسی» این روند را کنترل کنیم: قبل از لایک یا اشتراک، پنج ثانیه مکث کنیم و از خود بپرسیم «منبع این خبر کجاست؟ تاریخش چیست؟».
پاسخ: اگر تصمیم به اشتراک گذاری آن گرفتید، حتماً در توضیح پست خود بنویسید که این مطلب مربوط به فلان تاریخ است اما محتوای آن هنوز کاربردی/جالب است. مثلاً: «این گزارش مربوط به دیماه 1402 است، اما آمارهای جالبی دربارهٔ مصرف آب دارد.» با این کار، شما هم محتوای خوب را منتشر کردهاید و هم شفاف و مسئولانه عمل کردهاید.
پاورقی
1بازنشر خبر (News Recycling): به فرآیند انتشار مجدد یک خبر قدیمی، معمولاً بدون ذکر تاریخ اصلی آن، در بسترهای دیجیتال گفته میشود.
2ویروسوار (Viral): به نحوهٔ انتشار سریع و گستردهٔ یک محتوا در شبکههای اجتماعی، مشابه انتشار یک ویروس، اشاره دارد.
3صحّتسنجی (Fact-Checking): فرآیند بررسی درستی و دقت ادعاهای مطرح شده در یک خبر یا گزارش.
4اثر موجی (Ripple Effect): تأثیر یا پیامدی که از یک نقطه شروع شده و به تدریج گسترش مییابد، مانند موجهای ایجاد شده بر سطح آب پس از پرتاب یک سنگ.
