منع نشر اکاذیب: ممنوعیت انتشار آگاهانه اطلاعات نادرست

منع نشر اکاذیب: چرا نمی‌توان هر خبری را منتشر کرد؟

نشر اکاذیب دقیقاً چیست؟

به زبان خیلی ساده، نشر اکاذیب یعنی فرد یا گروهی، عمداً اطلاعاتی را که می‌دانند نادرست است، پخش کنند. این کار با یک شوخی ساده تفاوت دارد. در شوخی، قصد فریب دادن جدی افراد وجود ندارد، اما در نشر اکاذیب، هدف معمولاً ایجاد ترس، سودجویی، تخریب چهرهٔ دیگران یا تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی است.

مثلاً فرض کنید در یک گروه کلاسی در شبکه‌اجتماعی، شخصی عمداً خبر می‌دهد که: «فردا مدرسه به دلیل آلودگی شدید هوا تعطیل است» در حالی که از صحت این خبر اطمینان ندارد و فقط می‌خواهد دوستانش را سر کار بگذارد. اگر بسیاری از دانش‌آموزان به این خبر اعتماد کنند و فردا به مدرسه نروند، این یک نمونه از انتشار آگاهانهٔ اطلاعات نادرست با پیامدهای واقعی است.

پیامدهای خطرناک انتشار اخبار کذب

نشر دروغ مثل ریختن یک قطره جوهر در یک لیوان آب تمیز است؛ به سرعت همه چیز را آلوده می‌کند. تأثیرات منفی آن را می‌توان در چند سطح بررسی کرد:

چگونه در اقیانوس اطلاعات، ماهی واقعیت را صید کنیم؟

ما به عنوان کاربران فضای مجازی و دانش‌آموزان، یک مسئولیت اجتماعی داریم. قبل از فوروارد کردن یا لایک کردن یک خبر، این مراحل ساده را انجام دهیم:

۱. توقف کنید: اولین و مهم‌ترین کار این است که بلافاصله واکنش نشان ندهید. نفس عمیقی بکشید و به محتوا دقیق نگاه کنید.

۲. منبع را بررسی کنید: آیا این خبر توسط یک رسانهٔ معتبر یا یک نهاد رسمی منتشر شده؟ یا فقط یک پیام از یک کانال ناشناس است؟ آدرس وبسایت را چک کنید.

۳. جستجوی ساده: عنوان خبر را در موتورهای جستجوی معتبر کپی کنید. اگر چندین منبع معتبر همان خبر را تایید کردند، احتمال صحت آن بیشتر است. اگر فقط در صفحات خاصی دیدید، شک کنید.

۴. عکس و ویدیو همیشه راست نمی‌گویند: با نرم‌افزارهای ساده می‌توان عکس و ویدیو را جعل کرد. می‌توانید با جستجوی معکوس عکس در گوگل، منبع اصلی و تاریخ انتشار آن را ببینید.

۵. احساسات خود را چک کنید: اگر یک خبر باعث خشم شدید، ترس زیاد یا هیجان افراطی در شما شد، مراقب باشید. یکی از ترفندهای گردانندگان شایعات، هدف قرار دادن احساسات برای کاهش منطق شماست.

قانون چه می‌گوید؟ مسئولیت ما در قبال انتشار محتوا

در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، انتشار عمدی اخبار کذب جرم محسوب می‌شود و برای آن مجازات در نظر گرفته شده است. قانون نمی‌گوید شما نباید اشتباه کنید؛ قانون می‌گوید شما عمداً دیگران را فریب ندهید. این ممنوعیت به دلایل زیر است:

• حفظ امنیت ملی و آرامش عمومی.
• جلوگیری از اضطراب اجتماعی و هرج و مرج.
• حمایت از حقوق افراد در برابر تهمت و افترا.

مثلاً اگر کسی در فضای مجازی با هویت جعلی، شایعهٔ آتش‌سوزی در یک سینما را پخش کند و باعث هجوم مردم و ایجاد آسیب شود، نه تنها از نظر اخلاقی مقصر است، بلکه به‌طور قانونی نیز قابل پیگرد خواهد بود.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

^[1]اطلاعات نادرست (Misinformation & Disinformation): این دو اصطلاح انگلیسی اغلب به جای هم استفاده می‌شوند اما تفاوت ظریفی دارند. Misinformation به اطلاعات نادرستی اشاره دارد که ممکن است بدون قصد قبلی پخش شود (مثل وقتی که خود فرد هم گمراه شده). Disinformation به اطلاعات نادرستی گفته می‌شود که عمداً و با نیت فریب ایجاد و منتشر می‌گردد. موضوع اصلی این مقاله، نوع عمدی (Disinformation) است.

^[2]الگوریتم (Algorithm): مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و قوانین از پیش تعریف شده که در پشت صحنهٔ برنامه‌های کامپیوتری (مثل شبکه‌های اجتماعی) کار می‌کنند تا تصمیم بگیرند چه محتوایی را به چه کسی و به چه ترتیبی نشان دهند.