ارزش رسانهای: چگونه یک فیلم، بازی یا پست اینستاگرامی به دانش ما میافزاید؟
ارزش رسانهای از چه اجزایی تشکیل شده است؟
برای درک بهتر، میتوانیم ارزش یک محتوای رسانهای را مانند یک کیک چندلایه تصور کنیم که هر لایه آن یک نوع خاص از فایده را ارائه میدهد. سه لایه اصلی این کیک عبارتند از:
| نوع ارزش | تعریف | مثال ملموس |
|---|---|---|
| ارزش آموزشی و اطلاعاتی | افزایش دانش، بهبود مهارتهای عملی یا کمک به درک بهتر یک موضوع علمی و درسی. | تماشای فیلم آموزشی «کهکشانها» در شبکه رشد، دنبال کردن یک صفحه اینستاگرامی که ترفندهای ریاضی پایه دهم را آموزش میدهد، یا استفاده از اپلیکیشنهای یادگیری زبان مثل دولینگو. |
| ارزش فرهنگی و هویتی | آشنایی با آداب و رسوم، تاریخ، هنر و سبک زندگی مردمان دیگر؛ تقویت حس تعلق و هویت ملی یا دینی. | تماشای سریال «سربداران» برای آشنایی با بخشی از تاریخ ایران، مشاهده مستندی درباره جشنهای نوروزی در کشورهای مختلف، یا گوش دادن به پادکستی درباره معماری اسلامی. |
| ارزش تجربی و مهارتی | کسب تجربه غیرمستقیم، تقویت خلاقیت، بهبود مهارتهای فکری (مانند حل مسئله) یا اجتماعی. | بازی کردن یک بازی استراتژیک مثل «مدیریت شهری» که مهارت برنامهریزی را تقویت میکند، ساخت یک ویدیوی کوتاه خلاقانه برای اینستاگرام، یا شرکت در یک بحث گروهی آنلاین درباره یک کتاب. |
تحقیقات نشان میدهد زمانی که از رسانهها به صورت فعال و برای یادگیری استفاده میشود، ماندگاری و عمق آموختهها به شکل قابل توجهی افزایش مییابد . به عنوان مثال، وقتی شما خودتان اقدام به ساخت یک اینفوگرافیک درباره یک درس تاریخ میکنید، بسیار بیشتر از زمانی که فقط متن کتاب را میخوانید، آن را میفهمید و به خاطر میسپارید.
چگونه در دنیای دیجیتال، مصرفکنندهای هوشمند باشیم؟
حالا که با انواع ارزشها آشنا شدیم، سؤال اینجاست که چگونه میتوانیم هنگام استفاده از رسانهها، به جای مصرف صرف، بیشترین فایده را ببریم؟ کلید این کار، داشتن «سواد رسانهای»۲ است. سواد رسانهای به معنای توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و خلق پیام در قالبهای مختلف رسانهای است .
مثال عملی: فرض کنید در حال گشتوگذار در یوتیوب یا آپارات هستید. به جای کلیک کردن بیهدف روی ویدیوهای پیشنهادی، میتوانید:
۱. هدفمند جستجو کنید: مثلاً سرچ کنید "آموزش ساخت انیمیشن ساده با موبایل". این کار ارزش آموزشی و مهارتی مشخصی دارد.
۲. نقد و بررسی بخوانید: قبل از تماشای یک فیلم سینمایی، نقدهای معتبر را بخوانید تا بفهمید این فیلم علاوه بر سرگرمی، آیا بینش فرهنگی یا اجتماعی خاصی نیز ارائه میدهد یا خیر.
۳. خلق کننده باشید: بزرگترین قدم برای تبدیل شدن به یک مصرفکننده هوشمند، این است که خودتان تولیدکننده محتوای باارزش شوید. ساخت یک وبلاگ درباره یک سرگرمی آموزشی (مثل نجوم آماتوری)، یا مدیریت یک کانال تلگرامی برای به اشتراک گذاری خلاصههای مفید کتب درسی، نمونههای عالی هستند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. محبوبیت لزوماً برابر با ارزش نیست. بسیاری از محتواهای زودگذر و چالشهای بدون پایه، صرفاً برای جلب توجه و سرگرمی سطحی طراحی شدهاند. معیار شما برای انتخاب باید نیاز آموزشی، فرهنگی یا تجربی خودتان باشد، نه صرفاً تعداد لایک و بازدید یک پست. یک محتوای تخصصی با مخاطب کم، ممکن است ارزش بسیار بالاتری برای شما داشته باشد.
پاسخ: این یک دیدگاه رایج اما نادرست است. بسیاری از بازیها میتوانند ارزشهای مختلفی خلق کنند. بازیهای استراتژیک مانند «تمدن» (Civilization) میتوانند اطلاعات تاریخی و جغرافیایی ارائه دهند. بازیهای نقشآفرینی میتوانند مهارتهای تصمیمگیری و حل مسئله را تقویت کنند. حتی بازیهای گروهی آنلاین، میتوانند مهارت کار تیمی و هماهنگی را آموزش دهند. نکته کلیدی، انتخاب آگاهانه نوع بازی و مدیریت زمان است.
پاسخ: خیر. استراحت و سرگرمی نیز خود یک نیاز مشروع است و میتواند بخشی از ارزش تجربی یک رسانه باشد. مسئله اصلی، تعادل و تنوع است. اگر کل زمان فراغت شما فقط با یک نوع سرگرمی سطحی پر شود، فرصت کسب سایر ارزشها را از دست میدهید. سعی کنید در برنامه رسانهای خود، جایگاهی برای محتوای آموزشی، فرهنگی و خلاقانه نیز در نظر بگیرید.
پاورقی
۱ارزش رسانهای (Media Value): میزان فایده و سودی که یک محصول یا محتوای رسانهای (فیلم، سریال، بازی، پست شبکه اجتماعی و...) از جنبههای آموزشی، فرهنگی یا تجربی برای مخاطب خود ایجاد میکند.
۲سواد رسانهای (Media Literacy): مجموعهای از مهارتها که شامل توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و خلق پیام در قالبهای مختلف رسانهای میشود. فرد دارای سواد رسانهای میتواند هدف از تولید پیام و تأثیرات احتمالی آن را تشخیص دهد .
