اولویتدهی خبری: چرا بعضی خبرها مهمتر جلوه میکنند؟
اصول کلی اولویتدهی به اخبار
معیارهای طلایی سردبیران برای انتخاب خبر اول
سردبیران و تیمهای خبری هر روز با حجم زیادی از رویدادها روبرو هستند. آنها مانند یک غربال عمل میکنند و فقط برخی رویدادها را به عنوان «خبر» انتخاب و برخی از آن اخبار را «برجسته» میکنند. اما این انتخاب بر چه اساسی است؟ معیارهای اصلی را میتوان در جدول زیر خلاصه کرد:
| معیار | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| وسعت تأثیر3 | این خبر چند نفر را مستقیماً تحت تأثیر قرار میدهد؟ | تصویه یک قانون جدید مالیاتی برای همهٔ کارمندان، نسبت به افتتاح یک پارک محلی در یک محله، اولویت بیشتری دارد. |
| شهرت افراد درگیر | آیا افراد مشهور یا قدرتمندی در این رویداد نقش دارند؟ | اظهارنظر یک چهرهٔ ورزشی معروف، بیشتر از نظر یک فرد عادی دربارهٔ همان موضوع، پوشش داده میشود. |
| درگیری و تعارض | آیا این رویداد حاوی بحث، درگیری یا نتیجهٔ غیرمنتظره است؟ | یک مسابقهٔ فوتبال با نتیجهٔ پرگل و جنجالی، نسبت به یک بازی آرام با نتیجهٔ معمولی، خبرسازتر است. |
| تازگی و نزدیکی | خبر چقدر تازه است و چقدر به مخاطب نزدیک (جغرافیایی یا احساسی) است؟ | یک آتشسوزی در یک شهر همسایه، نسبت به سیل در قارهٔ دیگری از جهان، برای مخاطب داخلی اولویت بیشتری پیدا میکند. |
| قابلیت نمایش | آیا تصاویر ویدیویی جذاب یا نمودارهای واضحی برای همراهی خبر وجود دارد؟ | یک پروژهٔ علمی پیچیده اگر با انیمیشن ساده توضیح داده شود، شانس بیشتری برای پوشش در اخبار تصویری دارد. |
نقش ریاضی ساده در اولویتدهی: فرمول وزندهی خبر
سردبیران به صورت ناخودآگاه یا خودآگاه به هر خبر یک «امتیاز» میدهند. میتوان این فرآیند را با یک فرمول ریاضی ساده مدل کرد تا بهتر درک شود. فرض کنید هر خبر از چند فاکتور تشکیل شده که به هر کدام یک وزن4 و یک امتیاز داده میشود.
• Np: امتیاز نهایی اولویت خبر
• W: وزن هر معیار (مثلاً وزن تأثیر: Wi)
• S: امتیاز خبر در آن معیار (مثلاً امتیاز تأثیر: Si)
• معیارهای دیگر میتوانند نزدیکی (p برای proximity) یا درگیری (c برای conflict) باشند.
مثال: دو خبر را مقایسه کنید: الف) افتتاح یک کتابخانه در مدرسهٔ شما. ب) تصویه قانونی برای کاهش قیمت اینترنت دانشآموزی در کل کشور.
برای خبر الف: تأثیر (گروه کوچک)، وزن بالا ولی امتیاز کم. نزدیکی (خیلی زیاد)، وزن متوسط و امتیاز بالا. مجموع امتیاز متوسط.
برای خبر ب: تأثیر (گروه بسیار بزرگ)، وزن بالا و امتیاز بالا. نزدیکی (کم)، وزن متوسط و امتیاز کم. اما چون وزن و امتیاز تأثیر خیلی بالاست، مجموع نهایی خبر ب بیشتر شده و اولویت پوشش میگیرد.
اولویتدهی در عمل: از کلاس درس تا استودیوی خبر
بیایید این مفهوم را در زندگی روزمرهٔ خودتان جستجو کنید. تصور کنید شما مسئول صفحهٔ اینستاگرام یا کانال تلگرامی کلاس خود هستید. چه چیزهایی را منتشر میکنید؟
- تأثیر زیاد: تاریخ امتحان نهایی کلاس (همه را تحت تأثیر قرار میدهد) را در استوری هایلایت میکنید و چند بار تکرار میکنید. این همان «اختصاص جایگاه بیشتر» است.
- شهرت: اگر یکی از دانشآموزان کلاس در مسابقهٔ کشوری مقام بیاورد، این خبر را به عنوان یک پست اصلی و جداگانه منتشر میکنید، نه در لابهلای کامنتهای یک پست دیگر.
- قابلیت نمایش: برای گزارش اردوی علمی، به جای یک متن طولانی، یک رپورتاژ ویدیویی کوتاه با موسیقی شاد آماده میکنید که جذابیت بیشتری دارد و مدت بیشتری صفحهٔ شما را اشغال میکند (اختصاص زمان بیشتر).
رسانههای بزرگ هم دقیقاً همین کار را در مقیاسی وسیعتر انجام میدهند. آنها با توجه به مخاطب، ارزشهای editorial5 و منابع (مثلاً چند دوربین دارند؟) تصمیم میگیرند.
تأثیر شبکههای اجتماعی و الگوریتمها بر اولویت اخبار
امروزه، اولویتدهی فقط توسط روزنامهنگاران انجام نمیشود. الگوریتم6 شبکههایی مانند اینستاگرام، تلگرام و X (توییتر) نقش بزرگی بازی میکنند. این الگوریتمها برای هر کاربر، یک اولویت شخصیسازی شده ایجاد میکنند. معیارهای آنها چیست؟
- تعامل7: پستهایی که لایک، کامنت و اشتراکگذاری بیشتری دریافت میکنند، به بیشتر افراد نشان داده میشوند. این باعث میشود اخبار جنجالی یا احساسی، حتی اگر اهمیت کمتری داشته باشند، دیدهشوندگی بالایی پیدا کنند.
- روابط: اخبار منتشر شده توسط دوستان و صفحاتی که بیشتر با آنها سروکار دارید، در اولویت قرار میگیرند.
- تازگی: اخبار بسیار جدید (حتی چند دقیقه قبل) اولویت بالاتری نسبت به اخبار دیروز دارند.
این سیستم یک خطر بزرگ دارد: ایجاد «حباب فیلتر»8. در این حالت، شما فقط اخبار و دیدگاههایی را میبینید که الگوریتم تشخیص داده شما به آنها علاقه دارید و بنابراین، تصویر ناقصی از جهان پیرامون به دست میآورید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
- خبر را فقط از یک منبع نخوانیم.
- به اخبار کمرنگ شده در صفحات بعدی روزنامه یا دقایق پایانی خبر نیز توجه کنیم.
- دربارهٔ معیارهای انتخاب یک خبر سؤال کنیم: «چرا این خبر تیتر یک شد؟»
- از رسانههایی با خطمشی9 متفاوت استفاده کنیم تا تصویر کاملتری به دست آوریم.
پاورقی
- اولویتدهی خبری (News Prioritization): فرآیند رتبهبندی و انتخاب اخبار بر اساس اهمیت درک شده برای اختصاص منابعی مانند زمان پخش، فضای صفحه یا توجه ویراستاران.
- دستورکار رسانهای (Media Agenda Setting): نظریهای که بیان میدارد رسانهها با انتخاب و برجستهسازی موضوعات خاص، بر آنچه مخاطب مهم میپندارد تأثیر میگذارند.
- وسعت تأثیر (Magnitude of Impact): میزانی که یک رویداد بر تعداد افراد یا حوزههای زندگی تأثیر میگذارد.
- وزن (Weight): در این متن، به اهمیت نسبی هر معیار در فرآیند تصمیمگیری اشاره دارد.
- ارزشهای ادیتوریال (Editorial Values): اصول و استانداردهای حرفهای که یک رسانه برای انتخاب و ارائهٔ اخبار خود دنبال میکند.
- الگوریتم (Algorithm): مجموعهای از دستورالعملها و قوانین که یک کامپیوتر برای حل مسئله یا انجام یک کار (مثل رتبهبندی پستها) دنبال میکند.
- تعامل (Engagement): میزان مشارکت کاربر با یک محتوا، مانند لایک، کامنت، اشتراکگذاری و مدت زمان مشاهده.
- حباب فیلتر (Filter Bubble): وضعیتی که در آن یک کاربر اینترنتی فقط اطلاعات و دیدگاههایی را میبیند که با علایق و باورهای قبلی او همسو است و در نتیجه در یک «حباب» اطلاعاتی جدا از نظرات مخالف محصور میشود.
- خطمشی (Policy/Editorial Line): جهتگیری کلی و موضع یک رسانه در قبال مسائل مختلف که میتواند بر انتخاب و نحوهٔ پوشش اخبار تأثیر بگذارد.
