چینش خبر: چگونه ترتیب اخبار ذهن ما را شکل میدهد؟
چینش خبر چیست و چرا مهم است؟
تصور کنید وارد سایت خبری مورد علاقهتان میشوید. اولین خبری که میبینید، معمولاً با عنوان درشت و عکس بزرگ نمایش داده میشود. کمی پایینتر، اخبار دیگر با فونت کوچکتر و بدون عکس قرار دارند. این همان چینش خبر است. در واقع، رسانهها به دلیل محدودیت فضا (مثلاً در یک صفحه روزنامه یا اپلیکیشن موبایل) و محدودیت وقت مخاطب، مجبورند بین هزاران رویداد، تعداد محدودی را انتخاب کرده و آنها را به ترتیب خاصی بچینند.
این چینش بیتفاوت نیست. قرار گرفتن یک خبر در جایگاه اول، پیامی ضمنی به مخاطب میفرستد: "این مهمترین رویداد امروز است!" پس چینش خبر، ابزاری قدرتمند برای هدایت توجه عموم است. اگر تمام رسانهها یک موضوع خاص (مثلاً مسابقه فوتبال) را در صدر اخبار قرار دهند، طبیعی است که در مورد آن بیشتر صحبت میشود تا موضوع دیگری (مثلاً افتتاح یک کتابخانه جدید در شهر دیگر) که در صفحه پنجم خبرگزاریها پنهان شده است.
| معیار | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| اهمیت و تأثیر | خبری که روی زندگی تعداد بیشتری از مردم تأثیر مستقیم بگذارد. | تصویب (قانون) جدید مالیات بر حقوق؛ این خبر روی جیب همه کارمندان تأثیر دارد. |
| شگفتی و جذابیت | خبر غیرمنتظره، عجیب یا مرتبط با افراد مشهور. | کشف یک گونه حیوانی نادر؛ ازدواج یک بازیگر معروف. (حتی اگر تأثیر چندانی بر زندگی روزمره ما نداشته باشد). |
| دیدگاه و خطمشی رسانه | رسانهها بر اساس عقاید و اهداف مؤسسه خود، به برخی موضوعات اولویت میدهند. | یک سایت ورزشی، خبر نقلوانتقالات بازیکنان را بر خبر اقتصادی مهم روز اولویت میدهد. |
| تازگی | اخبار جدیدتر معمولاً جایگاه بهتری دارند. | حادثهای که دقایقی پیش رخ داده در مقایسه با خبر دیروز. |
| مجاورت | خبری که از نظر جغرافیایی یا فرهنگی به مخاطب نزدیکتر است. | افتتاح یک پارک در شهر خودتان در مقایسه با افتتاح پارکی در قاره دیگر. |
نقش فناوری و هوش مصنوعی در چینش مدرن خبر
امروزه، چینش خبر فقط در اختیار سردبیران انسانی نیست. الگوریتمهای هوش مصنوعی در شبکههای اجتماعی و اپلیکیشنهای خبری، نقش اصلی را بازی میکنند. این الگوریتمها بر اساس رفتار شما عمل میکنند. اگر زیاد روی اخبار ورزشی کلیک کنید، الگوریتم نتیجه میگیرد که "این کاربر به ورزش علاقه دارد" و اخبار ورزشی را بیشتر و در جایگاه بالاتری به شما نشان میدهد. به این فرآیند، شخصیسازی محتوا میگویند.
مثال: دو دانشآموز را در نظر بگیرید که هر دو اپلیکیشن یکسانی را باز میکنند. علی که به تکنولوژی علاقه دارد، خبری درباره گوشی جدید را در صدر میبیند. پریا که صفحات هنرمندان را دنبال میکند، خبر کنسرت را اول میبیند. هر دو فکر میکنند "مهمترین خبر روز" را میبینند، در حالی که فقط خبری را میبینند که الگوریتم برای شخص آنها مهم تشخیص داده است. این میتواند منجر به ایجاد حباب فیلتر[5] شود؛ یعنی ما فقط دیدگاهها و اطلاعات همسو با علایق گذشته خود را ببینیم و از اخبار و نظرات دیگر دور بمانیم.
تمرین عملی: تحلیل چینش خبر در شبکههای اجتماعی
بیایید این مفهوم را با یک فعالیت ساده تمرین کنیم. وارد یک شبکه اجتماعی شوید که اخبار منتشر میکند (مثلاً تلگرام، اینستاگرام یا ایکس). پستهای سه کانال یا صفحه مختلف خبری در یک بازه زمانی یکسان (مثلاً امروز صبح) را با هم مقایسه کنید.
از خودتان بپرسید:
- اولین پست (خبر برتر) هر کدام چیست؟
- آیا موضوع مشترکی بین آنها هست؟ اگر نیست، چرا تفاوت وجود دارد؟ (شاید یکی سیاسی است، یکی ورزشی و دیگری اقتصادی).
- کدام یک از معیارهای جدول بالا را میتوانید در اولویتبندی آنها تشخیص دهید؟
- حالا اپلیکیشن خبری خودتان را باز کنید. آیا ترتیب اخبار با آنچه در شبکه اجتماعی دیدید فرق دارد؟ کدام یک به نظر شما جامعتر است؟
با انجام این مقایسه ساده، شما در حال تقویت مهارت سواد رسانهای خود هستید. شما دیگر یک مصرف کننده منفعل اخبار نیستید، بلکه تبدیل به یک تحلیلگر کوچک میشوید که میداند پشت این ترتیب ظاهرا ساده، تصمیمات آگاهانه و ناآگاهانه بسیاری نهفته است.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
پاورقی
[1]چینش (News Layout/Ordering): به فرآیند انتخاب، اولویتبندی و آرایش بصری اخبار در یک رسانه گفته میشود.
[2]سواد رسانهای (Media Literacy): توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و ایجاد محتوا در اشکال مختلف رسانهای.
[3]خط لید (Front Page/Headline): به صفحه اول یک روزنامه یا بخش برجسته و اول یک وبسایت خبری اطلاق میشود که مهمترین اخبار در آن جای میگیرند.
[4]چارچوبسازی (Framing): روشی که رسانه با انتخاب جنبههای خاصی از یک واقعیت و برجسته کردن آنها، نحوه درک مخاطب از آن موضوع را هدایت میکند. چینش خبر یکی از ابزارهای چارچوبسازی است.
[5]حباب فیلتر (Filter Bubble): وضعیتی که در آن یک کاربر اینترنت تنها اطلاعات و دیدگاههای همسو با علایق و باورهای قبلی خود را دریافت میکند و در معرض دیدگاههای مخالف یا متفاوت قرار نمیگیرد. این پدیده اغلب نتیجه عملکرد الگوریتمهای شخصیساز است.
