گزینش خبر: چرا هر رویدادی در رسانهها منتشر نمیشود؟
در مسیر خبر: از رویداد تا صفحهٔ شما
تصور کن هر روز در شهر شما هزاران اتفاق کوچک و بزرگ رخ میدهد: یک مسابقهٔ فوتبال در مدرسه، باز شدن یک فروشگاه جدید، یک گفتوگوی دوستانه در پارک، یا یک تصادف خیابانی. حالا فکر کن بخواهی تمام این اتفاقات را برای دوستت تعریف کنی! مسلماً همه را بیان نمیکنی، بلکه آنهایی را انتخاب میکنی که جالبتر، مهمتر یا جدیدتر هستند. کار رسانهها هم دقیقاً مشابه همین است. به این فرآیند انتخاب، گزینش خبر1 میگویند. خبرنگاران و سردبیران2 مانند دروازهبانهای خبر عمل میکنند و تصمیم میگیرند کدام رویداد ارزش تبدیل شدن به خبر و انتشار برای عموم را دارد.
| معیار | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| تازگی | خبر باید بهروز و جدید باشد. اخبار دیروز معمولاً جای خود را به اخبار امروز میدهند. | اعلام نتایج کنکور امسال، نه نتایج سال گذشته. |
| اهمیت و بزرگی | رویدادی که روی تعداد زیادی از مردم تأثیر میگذارد. | تغییر قیمت بنزین در مقابل تغییر قیمت یک آبنبات خاص. |
| مجاورت | رویدادهایی که از نظر جغرافیایی یا احساسی به مخاطب نزدیکترند. | یک آتشسوزی در محلهٔ خودتان در مقابل سیل در کشوری دور. |
| شهرت | اخبار مربوط به افراد مشهور و شناختهشده جذابیت بیشتری دارد. | یک مصاحبه با یک ورزشکار ملی در مقابل مصاحبه با یک فرد معمولی. |
| تعارض و درگیری | اخباری که شامل اختلاف نظر، رقابت یا درگیری باشند. | گزارش از یک مناظرهٔ انتخاباتی یا نتیجهٔ یک بازی پرهیجان. |
| شگفتی و غیرمنتظره بودن | رویدادهای غیرعادی و غیرمنتظره توجه بیشتری جلب میکنند. | بارش برف در یک شهر گرمسیر در فصل تابستان. |
صدای بلندتر، سکوت دیگران: تأثیر گزینش بر تصویر جهان
گزینش خبر یک عمل خنثی نیست. انتخابهایی که در اتاق خبر انجام میشود، میتواند روی دیدگاه ما از جهان تأثیر بگذارد. به این مفهوم برجستهسازی3 میگویند. یعنی رسانهها با انتخاب و تکرار برخی اخبار، به ما میفهمانند که «این موضوعات مهمتر هستند». برای مثال، اگر یک شبکهٔ خبری دائماً دربارهٔ گرانی گوشت تیتر بزند و شبکهای دیگر روی پیشرفتهای علمی تمرکز کند، تصویر ذهنی مخاطبان این دو شبکه از «مهمترین مسائل روز» کاملاً متفاوت خواهد بود. مانند وقتی که معلم درس تاریخ، بیشتر وقت کلاس را به جنگهای صلیبی اختصاص میدهد و از اختراعات دورهٔ رنسانس کمی میگوید؛ در این صورت، دانشآموز تصوری نامتوازن از آن دوران پیدا میکند.
یک تمرین عملی: تو هم یک دروازهبان خبر باش!
بیا این فرآیند را با یک مثال ساده تجربه کن. فرض کن مسئول صفحهٔ اینستاگرام مدرسهات هستی و امروز این پنج رویداد رخ داده است. تو فقط میتوانی 2 مورد را انتخاب و منتشر کنی. کدامها را انتخاب میکنی و چرا؟
۱. تیم فوتبال مدرسه در مسابقات شهرستان مقام دوم را کسب کرد.
۲. کتابخانهٔ مدرسه یک کتاب جدید دریافت کرده است.
۳.️> یک مهمان ویژه (یک نویسندهٔ مشهور) فردا به مدرسه میآید.
۴. امروز در سلف سرویس، ماکارونی سرو شد.
۵. قرار است هفتهٔ آینده اردوی علمی به موزه برگزار شود.
احتمالاً گزینههای 1 و 3 را انتخاب کردی! چون تازه هستند (امروز و فردا رخ میدهند)، برای تعداد زیادی از دانشآموزان (مخاطبانت) مهم و جذاب هستند، و عناصر شهرت و تعارض (رقابت ورزشی) هم در آنها وجود دارد. این دقیقاً همان فرآیند گزینش است که تو به صورت ناخودآگاه انجام دادی.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1گزینش خبر (News Selection): فرآیند انتخاب رویدادها برای تبدیل شدن به خبر و انتشار.
2سردبیر (Editor): شخصی که مسئولیت نهایی تصمیمگیری دربارهٔ محتوای منتشرشده در یک رسانه را بر عهده دارد.
3برجستهسازی (Agenda-Setting): نظریهای که بیان میکند رسانهها با انتخاب و تأکید بر برخی موضوعات، تعیین میکنند مخاطبان چه مسائلی را مهم بدانند.
4سانسور (Censorship): کنترل و سرکوب اطلاعات، ایدهها یا گفتارها توسط یک نهاد قدرت.
5الگوریتم (Algorithm): مجموعهای از دستورالعملها و قوانین مشخص که برای حل یک مسئله یا انجام یک محاسبه توسط رایانه طراحی میشود.
