تحلیل SWOT: ابزاری برای بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای کسبوکار
SWOT از چه حرفهایی تشکیل شده است؟
این کلمه، از حروف اول چهار کلمهٔ انگلیسی گرفته شده است. در پاورقی انتهای مقاله معادل انگلیسی آنها را خواهید دید. این چهار رکن اصلی عبارتند از:
| حرف | مفهوم | منشأ (داخلی/بیرونی) | توضیح مختصر |
|---|---|---|---|
| S | نقاط قوت[1] | داخلی | چیزهای خوب و مزیتهایی که دارید. |
| W | نقاط ضعف[2] | داخلی | چیزهایی که نیاز به بهبود دارند یا شما را عقب میاندازند. |
| O | فرصتها[3] | بیرونی | موقعیتهای خوب بیرونی که میتوانید از آنها استفاده کنید. |
| T | تهدیدها[4] | بیرونی | خطرها و موانعی که از بیرون، موفقیت شما را تهدید میکنند. |
چگونه یک تحلیل SWOT انجام دهیم؟ (گامبهگام)
انجام تحلیل SWOT شبیه پر کردن یک جدول چهارخانهای است. برای شروع، بهتر است از یک پروژه یا تصمیم شخصی کوچک شروع کنید. مثلاً «برگزاری یک جشن تولد» یا «افزایش نمرات درس ریاضی». برای یک کسبوکار هم دقیقاً همین مراحل را دنبال میکنیم.
گام اول: شناسایی نقاط قوت (S)
از خود بپرسید: «ما در چه کاری خوب هستیم؟ چه مزیتهایی نسبت به دیگران داریم؟». این موارد میتوانند منابع مالی، مهارتهای خاص، شهرت خوب یا حتی یک مکان عالی باشند.
مثال برای یک کافیشاپ دانشآموزی: قهوه با کیفیت، محل قرارگیری خوب نزدیک به مدرسه، صاحب کافیشاپ خوشبرخورد است.
گام دوم: شناسایی نقاط ضعف (W)
صادقانه بررسی کنید: «کجاها مشکل داریم؟ چه چیزی ما را اذیت میکند یا هزینههایمان را بالا میبرد؟». نداشتن تجربه، فضای کوچک یا قیمت بالای محصولات نمونههایی از ضعف هستند.
مثال کافیشاپ: منوی محدود، نداشتن فضای بازی برای کودکان، تبلیغات کم.
گام سوم: کشف فرصتها (O)
به دنیای اطراف نگاه کنید: «چه روندها یا اتفاقهای جدیدی میتواند به نفع ما باشد؟». افتتاح یک مرکز خرید جدید در همسایگی، یک جشنواره محلی یا تغییر سلیقه مردم به سمت محصولات سالم، همگی فرصت هستند.
مثال کافیشاپ: افزایش تعداد دانشآموزان در محله، تبلیغات ارزان در شبکههای اجتماعی، تقاضا برای نوشیدنیهای سرد در تابستان.
گام چهارم: تشخیص تهدیدها (T)
هشیار باشید: «چه خطرهایی در کمین ماست؟». رقبای جدید، افزایش قیمت مواد اولیه، تغییر قوانین یا حتی یک بیماری همهگیر میتواند تهدید محسوب شود.
مثال کافیشاپ: افتتاح یک کافیشاپ زنجیرهای بزرگ در فاصله نزدیک، افزایش شدید قیمت شیر و قهوه، شروع پروژههای عمرانی و ایجاد ترافیک در خیابان.
| جدول SWOT کافیشاپ "طعم خوب" | |
|---|---|
|
عوامل داخلی (کنترل ما)
نقاط قوت (S):
|
عوامل خارجی (کنترل کمتر)
فرصتها (O):
|
از ماتریس SWOT چگونه برای ساختن راهبرد استفاده کنیم؟
پر کردن جدول، پایان کار نیست. جادوی اصلی وقتی رخ میدهد که خانههای این جدول را با هم ترکیب کنیم تا راهبردهای[5] قدرتمندی بسازیم. این ترکیبها معمولاً به چهار دسته کلی تقسیم میشوند:
- راهبرد SO (تهاجمی): از نقاط قوت برای بهرهگیری از فرصتها استفاده کن.
مثال: کافیشاپ "طعم خوب" میتواند از محل عالی (S) و افزایش تمایل به کار از راه دور (O) استفاده کند و یک «بستهٔ کاری ویژه» شامل قهوه، وایفای پرسرعت و یک غذای سبک برای دورکاران ارائه دهد. - راهبرد ST (انطباقی/رقابتی): از نقاط قوت برای کاهش یا مقابله با تهدیدها استفاده کن.
مثال: برای مقابله با ورود رقبای جدید (T)، میتواند روی برخورد عالی کارکنان و کیفیت قهوه (S) تمرکز کند و کمپین «طعم واقعی قهوه» را راه بیندازد تا مشتریان قدیمی را حفظ کند. - راهبرد WO (بازسازی): با بهرهگیری از فرصتها، نقاط ضعف را برطرف کن.
مثال: برای جبران فضای کوچک (W) و استفاده از رونق منطقه (O)، میتواند فضای بیرونی (تراس) را تجهیز کند تا میزهای بیشتری داشته باشد. - راهبرد WT (دفاعی): سعی کن نقاط ضعف را به حداقل برسانی تا از گزند تهدیدها در امان بمانی.
مثال: برای کاهش اثر رکود اقتصادی (T) و ضعف وبسایت (W)، باید هزینههای اضافی را کاهش داده و یک وبسایت ساده ولی کاربردی برای سفارش آنلاین راهاندازی کند تا مشتریان راحتتر خرید کنند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر، تفاوت کلیدی در منشأ آنهاست. نقاط قوت و ضعف، درونی و تحت کنترل نسبی شما هستند (مثل مهارت تیم شما). فرصتها و تهدیدها، بیرونی و معمولاً خارج از کنترل مستقیم شما هستند (مثل وضعیت اقتصادی کشور). گاهی یک فرصت برای شما، یک تهدید برای رقیبتان محسوب میشود!
پاسخ: دو اشتباه شایع وجود دارد: اول، کلیگویی به جای مشخصگویی. نوشتن «خدمات خوب» مفید نیست، باید دقیق نوشت «پاسخگویی به شکایات مشتری در کمتر از ۲ ساعت». دوم، عمل نکردن به نتایج تحلیل. تحلیل SWOT فقط یک گزارش نیست، یک نقشهٔ اقدام است. اگر از نتایج آن برای تصمیمگیری استفاده نکنید، وقت خود را تلف کردهاید.
پاسخ: به هیچ وجه! شما میتوانید از این ابزار برای برنامهریزی شخصی نیز استفاده کنید. مثلاً برای انتخاب رشته تحصیلی: نقاط قوت (علاقه به علوم)، نقاط ضعف (ضعف در ریاضی)، فرصتها (رشته جدید و پرطرفدار در دانشگاه شهر)، تهدیدها (کمبود بازارکار برای برخی رشتهها). با این تحلیل، انتخاب آگاهانهتری خواهید داشت.
پاورقی
[1] نقاط قوت: Strengths
[2] نقاط ضعف: Weaknesses
[3] فرصتها: Opportunities
[4] تهدیدها: Threats
[5] راهبرد: Strategy (به معنای برنامه یا نقشه کلی برای رسیدن به هدف).
SWOT به خودی خود یک واژه اختصاری انگلیسی است که در متن مقاله توضیح داده شد.
