اهداف اقتصادی رسانهها: از جذب مخاطب تا فروش توجه
مدل اقتصادی پنهان در پس صفحهنمایش
سه ستون اصلی درآمدزایی رسانهها
همه رسانههای بزرگ، برای بقا و رشد خود، باید پول دربیاورند. این درآمد معمولاً بر سه پایه اصلی استوار است که مثلث موفقیت آنها را تشکیل میدهد.
| ستون | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| ۱. جذب مخاطب | اولین و مهمترین قدم. رسانه باید محتوایی تولید کند که مردم دوست داشته باشند ببینند، بخوانند یا بشنوند. مخاطب همان «کالای اولیه» است. | سریال محبوب شبکهای مثل نود یا یک گیمر معروف در یوتیوب که ویدیوهای جذاب بازی منتشر میکند. |
| ۲. فروش توجه (تبلیغات) | رسانه «توجه» مخاطبانش را که با دیدن محتوا جلب شده، به شرکتهای تبلیغاتی میفروشد. این مدل اصلی درآمد است. | تبلیغات میانبرنامهای تلویزیون یا تبلیغات پیش از پخش ویدیو در آپارات. |
| ۳. کسب سود | درآمد حاصل از فروش توجه (و گاهی فروش مستقیم محتوا یا اشتراک) پس از کسر هزینهها، سود رسانه را تشکیل میدهد. | سود خالص یک شبکه تلویزیونی در پایان سال یا درآمد یک «اینفلوئنسر»2 از همکاری با برندها. |
این سه ستون به هم وابستهاند. بدون مخاطب، توجهی برای فروش وجود ندارد و بدون فروش توجه، سودی حاصل نمیشود. به زبان ریاضی ساده میتوان این رابطه را اینگونه نشان داد:
نقشه راه یک پیج اینستاگرام پر درآمد
بیایید موضوع را با یک مثال واقعی از محیط اطراف دنبال کنیم. فرض کنید یک نفر پیج اینستاگرامی در مورد «تست بازیهای ویدیویی» ایجاد میکند.
- جذب مخاطب: او شروع به گذاشتن ویدیوهای جذاب، طنز و باکیفیت از بازیها میکند. استفاده از هشتگهای3 مناسب و تعامل با کامنتها به رشد پیج کمک میکند. هدف: رسیدن به ۱۰۰,۰۰۰ فالوور.
- فروش توجه: حالا که پیج او مخاطبان وفادار و علاقهمندی دارد، شرکتهای تولیدکننده کنسول بازی یا گوشیهای قوی برای بازی، متوجه او میشوند. آنها حاضرند پول بدهند تا او در ویدیوهایش از محصولات آنها استفاده کند یا یک «استوری»4 تبلیغاتی برایشان بگذارد. توجه فالوورهایش تبدیل به کالایی برای فروش میشود.
- کسب سود: اگر برای هر پست تبلیغاتی مثلاً ۲ میلیون تومان دریافت کند و در ماه ۴ همکاری انجام دهد، درآمد ناخالص او ۸ میلیون تومان است. پس از کسر هزینههایی مثل اینترنت و وسایل ضبط، سود خالص او مشخص میشود.
| مرحله | اقدام | نتیجه اقتصادی |
|---|---|---|
| شروع | تولید محتوای رایگان و باکیفیت | هزینه (وقت، ابزار) بدون درآمد مستقیم. هدف: ساخت مخاطب. |
| رشد | رسیدن به تعداد قابلتوجهی مخاطب فعال (مثلاً ۵۰ هزار نفر) | جلب نظر برندهای کوچک. شروع همکاریهای محدود و درآمدزایی خرد. |
| درآمدزایی | تبدیل توجه مخاطب به قرارداد تبلیغاتی با برندهای معروف | درآمد قابلتوجه و سودآوری. رسانه (پیج) به یک کسبوکار تبدیل شده است. |
تبلیغات فقط پیام بازرگانی نیست!
بسیاری فکر میکنند تبلیغات همان تیزرهای ۳۰ ثانیهای تلویزیون است. اما فروش توجه میتواند شکلهای مختلف و هوشمندانهای داشته باشد:
- محتوای اسپانسر شده: وقتی یک یوتیوبر میگوید: «این ویدیو با حمایت فلان برند ساخته شده». کل ویدیو، یک تبلیغ بلند است.
- جایگذاری محصول: در یک سریال، بازیگران از یک مارک خاص نوشابه مینوشند یا با یک خودروی خاص رانندگی میکنند.
- بازاریابی وابسته (Affiliate): صاحب یک وبلاگ معرفی کتاب، لینک خرید از یک سایت فروشگاه اینترنتی را زیر هر معرفی میگذارد. با هر خرید از طریق آن لینک، درصدی به عنوان کمیسیون دریافت میکند.
در تمام این روشها، رسانه توجه و اعتماد مخاطب خود را به تبلیغکننده فروخته است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
- هدف نهایی اقتصادی اغلب رسانههای رایگان، کسب سود از طریق فروش توجه مخاطبان است.
- این مدل بر پایه یک زنجیره وابسته است: محتوای جذاب → جذب مخاطب → فروش توجه به تبلیغکننده → کسب درآمد → سرمایهگذاری برای تولید محتوای بهتر.
- تبلیغات میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از بنرهای ساده تا همکاریهای نامحسوس درون محتوایی.
- ما به عنوان مخاطب، با توجه کردن به یک رسانه، در واقع «سوخت» موتور اقتصادی آن را تأمین میکنیم. پس انتخاب هوشمندانه ما در دیدن چه محتوایی، سرنوشت اقتصادی رسانهها را شکل میدهد.
پاورقی
1رسانه (Media): به هر وسیلهای که بتواند پیام را از فرستنده به گیرنده منتقل کند، گفته میشود. مانند تلویزیون، رادیو، روزنامه، سایت، شبکههای اجتماعی.
2اینفلوئنسر (Influencer): فردی که در یک حوزه خاص (مثلاً مد، بازی، علم) در شبکههای اجتماعی تأثیرگذار بوده و نظر او برای دنبالکنندگانش مهم است.
3هشتگ (Hashtag): برچسبی متشکل از یک کلمه یا عبارت که قبل از آن علامت # قرار میگیرد. با جستجوی یک هشتگ، تمام پستهای مرتبط با آن موضوع پیدا میشود.
4استوری (Story): محتوای تصویری یا ویدیویی کوتاه در شبکههایی مثل اینستاگرام که معمولاً ۲۴ ساعت پس از انتشار به صورت خودکار حذف میشود.
5محتوای زرد (Yellow Journalism): نوعی از روزنامهنگاری یا تولید محتوا که با استفاده از عناوین جنجالی، اغراق و بیدقتی در صحت اخبار، صرفاً به دنبال جلب توجه بیشتر مخاطب است.
