تناسب پیام و رسانه: راز تأثیرگذاری در ارتباطات
پیام و رسانه: دو یار جدانشدنی
فرض کنید میخواهید تولد دوستتان را تبریک بگویید. میتوانید یک پیامک کوتاه بفرستید، یک تماس تلفنی بگیرید، یک کارت پستی بفرستید یا در یک ویدئوکال (تماس تصویری) گروهی برایش کیک ببرید! هر کدام از این روشها، یک رسانه۱ متفاوت است. واضح است که شادی و صمیمیت یک تماس تصویری گروهی، با یک پیامک خشک و خالی خیلی فرق دارد. اینجا همان نقطهای است که مفهوم تناسب مطرح میشود. پیام تولدت مبارک، یک چیز است، اما چگونه گفتن آن، همه چیز را عوض میکند.
در دنیای ارتباطات، پیام۲ همان محتوا و منظور اصلی ماست و رسانه وسیلهای است که آن محتوا را حمل میکند. اگر این دو با هم هماهنگ نباشند، پیام ما ممکن است ضعیف شود، بد فهمیده شود یا اصلاً به مقصد نرسد. مانند این است که بخواهید با بلندگو در کتابخانه سخنرانی کنید یا با پچپچ خبر یک آتشسوزی بزرگ را اعلام کنید!
معیارهای مهم برای انتخاب رسانه مناسب
برای اینکه بفهمیم کدام رسانه برای پیام ما بهتر است، باید به چند ویژگی مهم هر رسانه توجه کنیم. این ویژگیها مانند مشخصات فنی یک وسیله هستند.
| ویژگی | توضیح | مثال رسانه |
|---|---|---|
| غنای حسی۳ | توانایی رسانه در انتقال نشانههای دیداری، شنیداری و... . هرچه غنیتر، پیام غنیتری را میتوان منتقل کرد. | ویدیو (غنی) در مقابل پیامک متنی (کمغنی) |
| سرعت انتشار | چقدر سریع پیام به مخاطب میرسد. | شبکههای اجتماعی (سریع) در مقابل مجله ماهانه (کند) |
| ماندگاری | چقدر طول میکشد پیام در دسترس بماند تا مخاطب بتواند دوباره به آن رجوع کند. | کتاب (ماندگار) در مقابل اعلان گذرای شبکه اجتماعی (کمماندگار) |
| گستره مخاطب | رسانه چند نفر را به صورت همزمان تحت پوشش قرار میدهد. | پخش زنده تلویزیونی (گسترده) در مقابل یک نامه شخصی (محدود) |
| قابلیت تعامل | مخاطب چقدر میتواند بلافاصله پاسخ دهد یا در محتوا دخالت کند. | چت آنلاین (تعاملی بالا) در مقابل یک فیلم سینمایی (تعاملی پایین) |
حالا با این ویژگیها، میتوانیم تصمیمات بهتری بگیریم. مثلاً برای اعلام فوری تعطیلی مدرسه به دلیل بارش برف، به یک رسانه با سرعت انتشار بالا و گستره مخاطب گسترده نیاز داریم: پیامک همگانی یا یک پست فوری در کانال مدرسه. اما برای آموزش یک فرمول علمی پیچیده مثل $E = mc^2$، به رسانهای با ماندگاری بالا نیاز داریم تا دانشآموز بتواند بارها آن را مرور کند: یک کتاب درسی یا یک ویدیوی آموزشی ضبط شده.
از کلاس درس تا زندگی: مثالهای ملموس
بیایید این اصول را در موقعیتهای عادی زندگی بررسی کنیم:
مثال ۱: کمپین محیطزیستی مدرسه
شما میخواهید دانشآموزان را به «کاهش استفاده از پلاستیک» تشویق کنید.
- پیام نامناسب: ارسال یک فایل PDF حاوی آمار خشک و طولانی در مورد آلودگی اقیانوسها در گروه کلاس. (رسانه کمغنی برای پیام پیچیده)
- پیام مناسب: ساخت یک کلیپ کوتاه و جذاب توسط دانشآموزان که اثرات پلاستیک را در طبیعت محله خودشان نشان میدهد و در شبکهاجتماعی مدرسه منتشر میشود. (رسانه غنی و با گستره خوب برای پیام احساسی-ترغیبی) یا نصب پوسترهای رنگارنگ با عکسهای تأثیرگذار کنار سطلهای زباله. (رسانه ماندگار و دیداری برای یادآوری مداوم)
مثال ۲: دعوت به جشن پایان سال
- پیام نامناسب: فرستادن یک ایمیل رسمی با عنوان «ابلاغیه» و متن خشک اداری! (عدم تناسب لحن پیام شاد با رسانه رسمی)
- پیام مناسب: ساخت یک اینفوگرافیک یا تصویر متحرک شاد در گروههای دوستی و ارسال آن. (استفاده از رسانهای با غنای حسی مناسب برای انتقال حس شادی و هیجان)
مثال ۳: هشدار ایمنی
هشدار در مورد سیمهای برق قطع شده در حیاط مدرسه.
- پیام نامناسب: نوشتن یک یادداشت روی تابلوی اعلانات. (سرعت انتشار کم و احتمال دیده نشدن توسط همه)
- پیام مناسب:اعلام با بلندگو در زنگ تفریح و نصب یک تابلو هشدار بزرگ و قرمز در محل حادثه. (ترکیب رسانه سریع شنیداری با رسانه ماندگار و هشداردهنده دیداری)
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
- هدف اصلی من از این پیام چیست؟ (آگاهی فوری، آموزش، ترغیب احساسی و...)
- مخاطب من کیست و کجاست؟ (جوانان در فضای مجازی، والدین در خانه، رهگذران در خیابان)
- کدام یک از ویژگیهای جدول بالا (سرعت، ماندگاری، غنا و...) برای موفقیت پیام من حیاتی است؟
پاورقی
۱رسانه (Media): وسیله یا کانالی برای ذخیره و انتقال اطلاعات یا داده. در اینجا معادل "کانال ارتباطی" است.
۲پیام (Message): محتوای اطلاعاتی که از فرستنده به گیرنده منتقل میشود.
۳غنای حسی (Social Richness): میزان توانایی یک رسانه در انتقال نشانههای غیرکلامی (مانند لحن صدا، حالات چهره، زبان بدن) و ایجاد حس حضور و ارتباط شخصی.
