پرسشهای کلیدی سواد رسانهای: پنج کلید برای رمزگشایی هر پیام
چرا به پرسشهای کلیدی نیاز داریم؟
ما هر روز غرق در دریایی از پیامهای رسانهای هستیم: از تیتر اخبار و تبلیغات بین برنامههای تلویزیونی تا پستهای اینستاگرامی و ویدیوهای کوتاه. این پیامها بیطرف نیستند. هرکدام با هدفی خاص، توسط فرد یا سازمانی تولید شده و تلاش میکنند روی فکر یا احساس ما تأثیر بگذارند. سواد رسانهای1 به ما میآموزد که به جای پذیرش کورکورانه، متفکرانه با این پیامها برخورد کنیم. بهترین ابزار برای این کار، مجموعهای از پرسشهای کلیدی است که مانند یک نقشه راه، ما را در تحلیل هر پیامی راهنمایی میکنند. این پرسشها حول پنج محور اصلی میچرخند.
پنج محور اساسی برای پرسیدن
برای تحلیل هر پیام رسانهای، از یک آگهی بازرگانی ساده تا یک گزارش خبری مفصل، باید این پنج سوال اصلی را از خود بپرسیم. در ادامه، هر محور را با مثال توضیح میدهیم.
| محور تحلیل | پرسشهای کلیدی نمونه | مثال ملموس |
|---|---|---|
| 1. فرستنده2 | چه کسی این پیام را ساخته؟ آیا منبع آن معتبر است؟ چه پیشینه و دیدگاهی دارد؟ | یک پیام در شبکه اجتماعی درباره یک بازی کامپیوتری که توسط یک گیمر مشهور گذاشته شده است. فرستنده یک فرد با سابقه در این حوزه است. |
| 2. هدف3 | هدف اصلی این پیام چیست؟ اطلاعرسانی، ترغیب به خرید، سرگرمی یا تغییر نگرش؟ | تبلیغ یک نوشیدنی انرژیزا که با نمایش جوانان شاد و پرانرژی، هدفش فروش بیشتر محصول است. |
| 3. روش تولید4 | از چه تکنیکها، جلوهها یا کلماتی برای جذاب کردن پیام استفاده شده؟ | استفاده از موسیقی هیجانانگیز، نورپردازی درخشان و ادعای «P تخفیف ویژه» در یک تبلیغ. |
| 4. مخاطب5 | این پیام دقیقاً برای چه کسانی ساخته شده؟ (سن، جنسیت، علاقه) و از دیدگاه چه کسانی غایب است؟ | یک سریال نوجوانانه که شخصیتهای اصلی آن نوجوانان هستند و مسائلشان را نمایش میدهد؛ ممکن است دیدگاه بزرگسالان کمرنگ باشد. |
| 5. محتوا6 | پیام اصلی چیست؟ چه ارزشها و باورهایی را ترویج میکند؟ آیا واقعیت دارد یا اغراق شده؟ | خبری درباره موفقیت یک تیم ورزشی ملی که بر احساس غرور ملی تأکید دارد. باید بررسی شود که آیا همه جزئیات به درستی نقل شده یا نه. |
تحلیل عملی: از یک تبلیغ اینستاگرامی تا یک خبر تلویزیونی
بیایید این پرسشها را در عمل استفاده کنیم. تصور کنید در اینستاگرام یک تبلیغ برای یک هدست بازی جدید میبینید.
- فرستنده: صفحهای به نام "TechGamer". آیا واقعاً یک مرجع معتبر در زمینه بازی است یا فقط یک صفحه تبلیغاتی؟ با کمی جستجو متوجه میشوید این صفحه فقط پستهای تبلیغاتی میگذارد.
- هدف: هدف واضح است: فروش محصول. ممکن است با عنوان "معرفی" پنهان شده باشد.
- روش: از کلیپهای اکشن بازی با کیفیت 4K، صدای سهبعدی جذاب و متنهایی مانند "انقلابی در گیمینگ!" استفاده کرده تا احساس هیجان و نیاز ایجاد کند.
- مخاطب: مخاطب اصلی گیمرهای نوجوان و جوانی هستند که به تجربه immersive7 علاقه دارند. احتمالاً قیمت محصول به شکلی که برای این گروه قابل تأمین باشد، نمایش داده میشود.
- محتوا: پیام این است: "با این هدست، شما برتر بازی میکنید." اما آیا واقعاً این محصول نسبت به رقبا برتری دارد؟ ممکن است نقاط ضعف آن مانند باتری کمظرفیت یا سازگاری محدود گفته نشود.
حالا یک خبر فوری درباره وضعیت هوا در تلویزیون را در نظر بگیرید.
- فرستنده: سازمان هواشناسی کشور. یک منبع رسمی و معتبر که کارش ارائه دادههای علمی است.
- هدف:اطلاعرسانی و هشدار به مردم برای آمادگی در برابر بارش شدید یا یخبندان.
- روش: از نقشههای هواشناسی، نمودارها و تصاویر ماهوارهای استفاده میکند. لحن گوینده جدی و دقیق است.
- مخاطب: تمام مردم منطقه به ویژه رانندگان، کشاورزان و مسافران. پیام برای همه است.
- محتوا: دادههای واقعی دما، سرعت باد و احتمال بارش. پیام بر پایه مشاهده و علم است.
مقایسه این دو مثال نشان میدهد که پرسشهای یکسان، بسته به نوع پیام، پاسخهای متفاوتی دارند و به ما کمک میکنند قصد پشت هر پیام را تشخیص دهیم.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1سواد رسانهای (Media Literacy): توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و خلق پیام در اشکال مختلف رسانهای.
2فرستنده (Sender/Author): شخص، گروه یا سازمانی که پیام رسانهای را تولید و منتشر میکند.
3هدف (Purpose): قصد و نیتی که پشت تولید و انتشار پیام وجود دارد.
4روش تولید (Production Techniques): تکنیکها و ابزارهای فنی و هنری به کار رفته در ساخت پیام (مانند نور، صدا، جلوههای ویژه، تدوین).
5مخاطب (Audience): فرد یا گروهی که پیام برای آنها در نظر گرفته شده است.
6محتوا (Content): اطلاعات، ایدهها، داستان یا موضوع اصلی که پیام در مورد آن است.
7Immersive: به معنای غوطهورکننده، تجربهای که فرد را کاملاً درگیر میکند.
