فرستنده و گیرنده: گفتوگوی پنهان در هر پیام
اجزای اصلی یک فرآیند ارتباطی
برای درک بهتر رابطه فرستنده و گیرنده، باید با قطعات پازل ارتباط آشنا شویم. هر ارتباط، چه یک سخنرانی و چه یک استوری در شبکه اجتماعی، از بخشهای زیر تشکیل شده است:
| عنصر | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| فرستنده (منبع) | شخص یا سازمانی که ایدهای در ذهن دارد و میخواهد آن را انتقال دهد. | شما که میخواهید از دوستتان برای دیر آمدن عذرخواهی کنید. |
| رمزگذاری | فرآیند تبدیل ایده به نشانهها و نمادهایی (کلمات، تصویر، آهنگ) که قابل انتقال باشد. | نوشتن این متن: "ببخشید دیرم شد، ترافیک بود." همراه با یک ایموجی ? |
| پیام | محصول نهایی فرآیند رمزگذاری که از طریق یک کانال ارسال میشود. | همان متن و ایموجی که در واتساپ شما ارسال شده است. |
| کانال (بستر) | وسیله یا مسیر انتقال پیام. | شبکه اجتماعی (مثل اینستاگرام)، پیامک، صحبت رودررو، تابلو اعلانات مدرسه. |
| گیرنده | شخصی که پیام را دریافت و سعی در درک آن میکند. | دوست شما که پیام واتساپ شما را میبیند. |
| رمزگشایی | فرآیند تفسیر و معنا بخشیدن به پیام دریافتشده توسط گیرنده. | دوست شما فکر میکند: "او واقعاً متأسف است یا فقط بهانه میآورد؟ آن ایموجی یعنی جدی نمیگیرد؟" |
| نویز (اختلال) | هر عاملی که دقت انتقال یا تفسیر پیام را کاهش میدهد. | ضعف اینترنت (پیام نصفه ارسال شود)، پیشزمینهذهنی (اگر دوستتان قبلاً از شما عصبانی باشد)، اشتباه تایپی. |
| بازخورد | پاسخ گیرنده به پیام، که به فرستنده میگوید پیام چگونه دریافت شده است. | دوستتان مینویسد: "اشکال نداره، ولی دفعه بعد زنگ بزن." یا اصلاً جواب نمیدهد. |
چرا تفسیر گیرنده همیشه با قصد فرستنده یکسان نیست؟
حالا که با اجزا آشنا شدیم، میخواهیم ببینیم چرا گاهی پیام ما آنطور که میخواهیم فهمیده نمیشود. دلیل اصلی این است که ذهن فرستنده و گیرنده دو دنیای متفاوت هستند. هر کدام از ما بر اساس تجربه، فرهنگ، حالوهوای لحظهای و دانش خود پیام را پردازش میکنیم.
مثال ۱ (کلاس درس): معلم (فرستنده) با هدف "آموزش کامل مبحث" حجم زیادی تمرین روی تخته مینویسد. دانشآموز (گیرنده) ممکن است این حجم را اینطور تفسیر کند: "وای! چه سخت و طاقتفرسا! حتما نمره کم میده." در اینجا هدف معلم (آموزش) با تفسیر دانشآموز (ترس از سختی و نمره) متفاوت شده است.
مثال ۲ (تبلیغات): یک شرکت (فرستنده) با هدف "فروش بیشتر"، تبلیغی برای یک نوشیدنی انرژیزا نشان میدهد که در آن یک ورزشکار موفق آن را مینوشد. نوجوانی (گیرنده) ممکن است پیام را اینطور تفسیر کند: "اگر این نوشیدنی را بخورم، در درس و ورزش مثل آن ورزشکار موفق میشوم." اینجا شرکت قصد فریب نداشته، اما بستر ارتباطی (تبلیغ جذاب) و نویز (تمایل نوجوان به موفقیت) باعث تفسیری متفاوت از واقعیت محصول شده است.
چگونه پیامسازان حرفهای بر تفسیر ما تاثیر میگذارند؟
در زندگی واقعی، بسیاری از فرستندهها (مانند روزنامهنگاران، تبلیغنویسان، کارگردانان) به طور حرفهای آموزش دیدهاند تا پیام خود را طوری طراحی کنند که تفسیر مورد نظرشان را در ذهن شما ایجاد کند. آنها از تکنیکهایی استفاده میکنند که شما هر روز با آنها روبرو هستید:
- انتخاب کلمات: به جای "گران" میگویند "با ارزش" یا به جای "مشکل" میگویند "چالش". این کار بار احساسی مثبتتری ایجاد میکند.
- استفاده از تصویر و موسیقی: در یک گزارش خبری، پخش موسیقی غمگین همراه با تصاویر یک حادثه، احساس تأسف را در شما تقویت میکند. همین گزارش با موسیقی خنثی، تأثیر کمتری دارد.
- تکرار: وقتی یک شعار یا لوگو را بارها و بارها در شبکههای اجتماعی، تلویزیون و بیلبوردها میبینید، کمکم آن را به خاطر میسپارید و به آن عادت میکنید. این کار کانال ارتباطی را گسترش میدهد.
- تأکید روی بخشی از واقعیت (چارچوببندی): در معرفی یک بازی رایانهای، فقط روی گرافیک فوقالعاده و هیجان آن تأکید میکنند (قصد جذب شما را دارند) و کمتر دربارهی زمان زیادی که ممکن است از شما بگیرد صحبت میکنند.
شما به عنوان یک گیرندهٔ هوشمند، با دانستن این تکنیکها میتوانید سوال بپرسید: "قصد واقعی فرستنده از این پیام چیست؟"، "آیا تمام واقعیت را به من نشان میدهند؟" و "این پیام میخواهد چه احساسی در من ایجاد کند؟".
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
۱فرستنده (Sender/Encoder): شخص یا نهادی که آغازگر ارتباط است و ایدهها را به نشانههای قابل انتقال تبدیل میکند.
۲گیرنده (Receiver/Decoder): شخص یا نهادی که پیام را دریافت و برای درک آن، نشانهها را تفسیر میکند.
۳رمزگذاری (Encoding): فرایند تبدیل مفاهیم ذهنی به نمادهای ارتباطی (کلامی، تصویری و...).
۴رمزگشایی (Decoding): فرایند معنا بخشیدن به نمادهای دریافتشده توسط گیرنده.
۵بستر ارتباطی (Channel/Medium): مسیر یا وسیله فیزیکی انتقال پیام از فرستنده به گیرنده.
۶نویز (Noise): هرگونه عاملی (فیزیکی مانند سر و صدا، یا روانی مانند پیشداوری) که در وضوح انتقال یا دریافت پیام اختلال ایجاد میکند.
