کربن دیاکسید (CO₂) چیست؟
کربن دیاکسید از چه ساخته شده است؟
کربن دیاکسید یک گاز است، اما از ذرات بسیار ریزی به نام مولکول۳ ساخته شده است. هر مولکول آن مانند یک ساختمان کوچک است که از سه اتم۴ تشکیل شده است: یک اتم کربن۵ و دو اتم اکسیژن۶. به همین دلیل است که فرمول شیمیایی آن را به صورت $CO_2$ مینویسند. عدد کوچک $_2$ نشان میدهد که دو اتم اکسیژن داریم.
کربن دیاکسید چگونه و کجا تولید میشود؟
این گاز به روشهای مختلفی در طبیعت و توسط انسانها تولید میشود. در جدول زیر مهمترین منابع تولید آن را مشاهده میکنید:
| منبع تولید | توضیح | مثال |
|---|---|---|
| تنفس موجودات زنده | وقتی شما، حیوانات یا حتی گیاهان نفس میکشید، اکسیژن را وارد بدن میکنید و در عوض کربن دیاکسید بیرون میدهید. | بازدم شما |
| سوختن | وقتی چیزی میسوزد، مانند چوب، بنزین یا گاز طبیعی، با اکسیژن هوا ترکیب شده و کربن دیاکسید تولید میکند. | ماشینها، اجاق گاز |
| فعالیتهای آتشفشانی | آتشفشانها هنگام فوران مقدار زیادی گاز از جمله کربن دیاکسید آزاد میکنند. | فوران یک کوه آتشفشانی |
| تجزیه مواد | وقتی برگهای درختان یا موجودات مرده در طبیعت تجزیه میشوند، ممکن است کربن دیاکسید آزاد کنند. | کپک زدن میوه |
نقش کربن دیاکسید در زندگی چیست؟
کربن دیاکسید برای زندگی روی زمین بسیار مهم است. مهمترین نقش آن در فتوسنتز۷ است. گیاهان مانند یک کارخانه معجزهآسا عمل میکنند: آنها کربن دیاکسید هوا و آب را میگیرند و با کمک انرژی نور خورشید، آن را به قند (غذای خود) و اکسیژن تبدیل میکنند. این اکسیژن همان هوایی است که ما و سایر جانوران نفس میکشیم.
نقش دیگر آن، ایجاد اثر گلخانهای است. کربن دیاکسید و برخی گازهای دیگر مانند یک پتو در اطراف زمین عمل میکنند. آنها مقداری از گرمای خورشید را در جو زمین به دام میاندازند و باعث میشوند زمین نه خیلی سرد و نه خیلی گرم شود، بلکه برای زندگی مناسب باشد. بدون این پتو، زمین یخزده و غیرقابل سکونت میشد.
کربن دیاکسید در زندگی روزمره ما کجاست؟
شاید تعجب کنید اگر بدانید این گاز در بسیاری از چیزهایی که هر روز استفاده میکنیم، وجود دارد. برای مثال، وقتی یک نوشابه باز میکنید، حبابهایی که بالا میآیند و احساس گازدار بودن ایجاد میکنند، همان کربن دیاکسید هستند که در کارخانه به داخل نوشابه تزریق شدهاند. همچنین از این گاز در کپسولهای آتشنشانی استفاده میشود، زیرا میتواند آتش را خفه کند. حتی برخی از کشاورزان برای کمک به رشد بهتر گیاهان در گلخانهها، سطح کربن دیاکسید را کمی افزایش میدهند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، کربن دیاکسید به خودی خود سمی نیست. ما هر روز آن را بازدم میکنیم و گیاهان از آن استفاده میکنند. اما اگر مقدار آن در هوایی که تنفس میکنیم خیلی زیاد شود، میتواند خطرناک باشد زیرا جای اکسیژن را میگیرد و باعث خفگی میشود.
وقتی انسانها با سوزاندن سوختهایی مثل زغالسنگ و نفت، مقدار زیادی کربن دیاکسید تولید میکنند، این "پتو"ی طبیعی زمین ضخیمتر میشود. در نتیجه گرمای بیشتری در جو زمین به دام میافتد و دمای کل سیاره به آرامی بالا میرود. این پدیده که گرمایش جهانی۸ نام دارد، میتواند باعث ذوب یخهای قطبی، تغییر الگوهای آبوهوایی و ایجاد مشکلات دیگر شود.
خیر، کربن دیاکسید یک گاز کاملاً بیبو و بیرنگ است. ما نمیتوانیم آن را ببینیم یا بو کنیم. این یکی از دلایلی است که در برخی مواقع میتواند به طور مخفیانه جمع شده و خطرناک باشد، مثلاً در چاههای عمیق یا فضاهای بسته.
پاورقی
۱ کربن دیاکسید (Carbon Dioxide): گازی که از یک اتم کربن و دو اتم اکسیژن تشکیل شده است.
۲ اثر گلخانهای (Greenhouse Effect): پدیدهای طبیعی که در آن برخی گازهای جو، گرمای خورشید را به دام میاندازند و دمای زمین را متعادل نگه میدارند.
۳ مولکول (Molecule): کوچکترین ذره یک ماده که خواص آن ماده را حفظ میکند.
۴ اتم (Atom): کوچکترین واحد تشکیلدهنده یک ماده.
۵ کربن (Carbon): یک عنصر شیمیایی که پایهای برای تمام موجودات زنده است.
۶ اکسیژن (Oxygen): یک عنصر شیمیایی که برای تنفس بیشتر موجودات زنده ضروری است.
۷ فتوسنتز (Photosynthesis): فرآیندی که در آن گیاهان با استفاده از نور خورشید، آب و کربن دیاکسید، غذا و اکسیژن تولید میکنند.
۸ گرمایش جهانی (Global Warming): افزایش میانگین دمای کره زمین به دلیل افزایش غلظت گازهای گلخانهای در جو.
