جلبک چیست؟
جلبکها چه هستند و چگونه زندگی میکنند؟
جلبکها موجودات زندهای هستند که بیشتر در آب زندگی میکنند. آنها مانند گیاهان سبز هستند، اما ریشه، ساقه و برگ ندارند. مهمترین کار جلبکها، ساختن غذای خودشان با استفاده از نور خورشید است. به این کار فتوسنتز میگویند. در این فرآیند، جلبکها نور خورشید، آب و یک گاز به نام دیاکسید کربن4 را میگیرند و غذای خود (قند) و اکسیژن تولید میکنند. معادله ساده این فرآیند به صورت زیر است:
این اکسیژن برای تنفس موجودات آبزی مانند ماهیها بسیار مهم است. برای مثال، اگر یک برکه یا حوضچه را دیده باشید، ممکن است روی آب آن لایهای سبز رنگ مشاهده کنید. این لایه احتمالاً از میلیونها جلبک کوچک تشکیل شده است که در حال تولید اکسیژن هستند.
انواع مختلف جلبکها
جلبکها در اندازهها و رنگهای مختلفی دیده میشوند. برخی از آنها آنقدر کوچک هستند که فقط با میکروسکوپ5 دیده میشوند و برخی دیگر مانند جلبکهای دریایی غولپیکر، میتوانند بسیار بزرگ باشند. جدول زیر برخی از انواع رایج جلبکها را نشان میدهد:
| نام نوع | رنگ معمول | محل زندگی | اندازه تقریبی |
|---|---|---|---|
| جلبک سبز | سبز | آبهای شیرین و نمک | میکروسکوپی تا چند سانتیمتر |
| جلبک قرمز | قرمز، بنفش | دریاها و اقیانوسها | چند سانتیمتر تا چند متر |
| جلبک قهوهای | قهوهای، زیتونی | آبهای سرد و ساحلی | بسیار بزرگ (تا 60 متر) |
| دیاتومهها6 | قهوهای طلایی | اقیانوسها، دریاچهها، خاک | میکروسکوپی |
دیاتومهها نوعی جلبک هستند که پوستهای سخت از جنس سیلیس دارند. وقتی این جلبکها میمیرند، پوستههای آنها در کف دریاها جمع میشود و به صورت پودری بسیار ریز درمیآید که از آن در تصفیهخانههای آب و حتی در خمیردندان استفاده میشود!
کاربردهای شگفتانگیز جلبک در زندگی روزمره
شاید باور نکنید، اما جلبکها کاربردهای زیادی در زندگی ما دارند. از آنها در تولید مواد غذایی، داروها و حتی سوخت استفاده میشود. برای مثال، جلبکهای قرمز و قهوهای بزرگ (که به آنها علف دریایی نیز میگویند) در بسیاری از کشورها به عنوان غذا مصرف میشوند. این جلبکها سرشار از ویتامین و مواد معدنی هستند.
یکی از کاربردهای جالب جلبک، استفاده از آن برای تولید یک نوع سوخت به نام بیودیزل7 است. برخی از جلبکها مقدار زیادی روغن تولید میکنند. دانشمندان میتوانند این روغن را بگیرند و آن را به سوخت خودروها تبدیل کنند. این سوخت نسبت به سوختهای فسیلی آلودگی کمتری ایجاد میکند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، بیشتر جلبکها مفید هستند و نقش مهمی در تولید اکسیژن و غذای موجودات آبزی دارند. فقط تعداد بسیار کمی از گونههای جلبک میتوانند سمومی تولید کنند که برای ماهیها یا انسان مضر است، که به آن «شکوفایی جلبکی مضر» میگویند.
اگرچه جلبکها مانند گیاهان فتوسنتز میکنند، اما از نظر علمی در گروه گیاهان قرار نمیگیرند. آنها ساختار سادهتری دارند و فاقد بخشهای واقعی مانند ریشه، ساقه و برگ هستند.
جلبکها مواد مغذی اضافی موجود در آب (مانند نیترات و فسفات) را جذب میکنند. این کار به پاکسازی آب کمک میکند. از این خاصیت در برخی استخرهای پرورش ماهی و تصفیهخانههای آب استفاده میشود.
پاورقی
1 جلبک (Algae): گروهی از موجودات زنده که معمولاً در آب زندگی میکنند و توانایی فتوسنتز دارند.
2 فتوسنتز (Photosynthesis): فرآیندی که در آن گیاهان و برخی موجودات دیگر از نور خورشید برای تولید غذا و اکسیژن استفاده میکنند.
3 اکوسیستم (Ecosystem): جامعهای از موجودات زنده که در یک محیط خاص با هم و با محیط فیزیکی خود در تعامل هستند.
4 دیاکسید کربن (Carbon Dioxide): گازی که در هوا وجود دارد و موجودات زنده هنگام بازدم خارج میکنند. گیاهان و جلبکها از آن برای فتوسنتز استفاده میکنند.
5 میکروسکوپ (Microscope): وسیلهای برای دیدن اجسام بسیار کوچک.
6 دیاتومه (Diatom): نوعی جلبک تکسلولی با پوسته سیلیسی.
7 بیودیزل (Biodiesel): نوعی سوخت تجدیدپذیر که از منابع طبیعی مانند روغن گیاهان یا جلبکها تولید میشود.
