دستور زبانِ کاربردیِ پایه اول چیست؟ نهاد–گزاره ساده و تطابقهای ابتدایی
جمله از چه چیزهایی درست میشود؟
هر جملهی کامل، مانند یک پازل دو تکه است. یک تکه آن میگوید در مورد چه کسی یا چه چیزی صحبت میکنیم و تکهی دیگر کاری که انجام میدهد یا حالتی که دارد را بیان میکند. به این دو تکه، نهاد و گزاره میگوییم.
| جمله | نهاد (کِی؟ چی؟) | گزاره (چه میکند؟ چه حالتی دارد؟) |
|---|---|---|
| پدرم نان میخرد. | پدرم | نان میخرد |
| گلها زیبا هستند. | گلها | زیبا هستند |
| پرنده پرواز کرد. | پرنده | پرواز کرد |
قاعدهی دوستی نهاد و فعل
فعل، بخش مهمی از گزاره است. نهاد و فعل باید با هم تطابق داشته باشند، یعنی اگر نهاد ما 1 نفر باشد (مفرد)، فعل نیز باید برای 1 نفر باشد. اگر نهاد ما چند نفر یا چند چیز باشد (جمع)، فعل هم باید جمع باشد. این قاعده مانند این است که برای 1 مهمان، 1 لیوان آب میگذاریم و برای 5 مهمان، 5 لیوان.
جملهسازی با چیزهای دور و برمان
بیایید با چیزهایی که هر روز میبینیم جمله بسازیم. وقتی میگوییم "مامان غذا درست میکند"، "مامان" نهاد ماست که مفرد است و "درست میکند" فعل جمله است که آن هم برای یک نفر (مامان) به کار رفته است. یا وقتی میگوییم "بچهها بازی میکنند"، "بچهها" نهاد جمع هستند و "میکنند" فعل جمع است.
به حیوانات خانگی یا اسباببازیهایتان نگاه کنید. "سگ ما پارس میکند" یا "ماشینهایم تند میروند". در جملهی اول، نهاد (سگ) مفرد است و فعل (میکند) مفرد. در جملهی دوم، نهاد (ماشینها) جمع است و فعل (میروند) جمع.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: چون "دانشآموزان" بیش از یک نفر هستند (جمع)، فعل نیز باید جمع باشد. مثلاً میگوییم "دانشآموزان مینشینند" نه "دانشآموزان مینشیند".
پاسخ: کافی است از خودتان بپرسید: "این جمله در مورد چه کسی یا چه چیزی است؟" پاسخی که به این سوال میدهید، همان نهاد جمله است.
پاسخ: در پایه اول، ما فقط با جملههای خیلی ساده کار میکنیم که یک نهاد و یک گزاره دارند. جملههای بلندتر را در سالهای بعد یاد خواهید گرفت.
پاورقی
۱ نهاد (Subject): کسی یا چیزی که جمله دربارهی آن صحبت میکند.
۲ گزاره (Predicate): بخشی از جمله که اطلاعاتی دربارهی نهاد میدهد و شامل فعل میشود.
۳ تطابق نهاد و فعل (Subject-Verb Agreement): قاعدهای که بر اساس آن، فعل جمله باید از نظر مفرد یا جمع بودن با نهاد خود هماهنگ باشد.
