پیوند صدا–نشانه (فونیکس) در فارسی چگونه آموزش داده می‌شود؟ از «آ/ا» تا دیگر حروف و حرکات

پیوند صدا و نشانه در فارسی: از آ تا ی

شروع سفر خواندن با صدای «آ» و نشانه‌ی «ا»

سفر خواندن و نوشتن با شناخت صداها و شکل حروف آغاز می‌شود. اولین قدم، آشنایی با صدای /ā/ و نشانه‌ی نوشتاری آن، یعنی حرف «آ» و «ا» است. به بچه‌ها یاد داده می‌شود که این صدا، شبیه صدای اول کلمه‌ی آب یا آینه است. سپس نشانه‌ی این صدا را می‌بینند و شکل آن را با حرکت دست در هوا ترسیم می‌کنند.

برای نمونه، وقتی معلم تصویر یک آبمیوه را نشان می‌دهد، دانش‌آموزان می‌گویند «آ» و سپس شکل حرف «آ» را روی کاغذ می‌نویسند. این کار، پیوند بین صدا و نشانه را در ذهن آن‌ها تقویت می‌کند.

یادگیری خانواده‌های حروف و صداها

پس از یادگیری چند حرف ساده، آن‌ها را در گروه‌های کوچک، بر اساس شباهت صدا یا شکل، دسته‌بندی می‌کنیم. این کار، یادگیری را آسان‌تر می‌کند. برای مثال، حروف «ب»، «پ» و «ت» هر سه دارای یک «دم» هستند و صداهای نزدیک به هم دارند.

کشف دنیای صداها با حرکت‌های کوتاه

حروف تنها بخشی از داستان هستند. ما برای ساختن کلمه به حرکت‌ها² نیز نیاز داریم. این حرکت‌ها، صداهای کوتاهی هستند که به حروف اضافه می‌شوند. سه حرکت اصلی عبارت‌اند از:

برای آموزش این حرکت‌ها، از دانش‌آموزان می‌خواهیم کلمه‌هایی را که هر روز می‌شنوند، با کمک این صداها بخوانند. مثلاً، وقتی معلم می‌پرسد: «اولین صدای کلمه‌ی سَبد چیست؟» آن‌ها با تشخیص حرف «س» و حرکت فتحه روی آن، کلمه را به درستی می‌خوانند.

بازی و قصه؛ بهترین دوستان یادگیری

یادگیری وقتی مؤثر است که شاد و ملموس باشد. استفاده از بازی‌های ساده، بهترین راه برای تمرین پیوند صدا و نشانه است. مثلاً، یک سبد پر از اسباب‌بازی یا تصاویر مختلف (ماشین، توپ، لیوان) را به بچه‌ها نشان می‌دهیم و از آن‌ها می‌خواهیم نام شیء را بخوانند و حرف اول آن را روی تخته‌ی کوچک خود بنویسند.

یا با استفاده از خمیربازی، شکل حروف را می‌سازند. ساختن حرف «ر» با یک خط راست و یک دایره، یا حرف «م» با دو کوه کوچک، به تثبیت شکل حروف در حافظه‌ی تصویری آن‌ها کمک زیادی می‌کند.

سوالات کوچولوهای کنجکاو

پاورقی

¹پیوند صدا و نشانه (Phonics): روشی برای آموزش خواندن و نوشتن که در آن رابطه‌ی سیستماتیک بین صداها (واج‌ها) و حروف (نشانه‌های نوشتاری) آموزش داده می‌شود.
²حرکت‌ها (Vowels/Diacritics): علامت‌های کوچکی که در بالا، پایین یا بعد از حروف فارسی می‌آیند و صدای کوتاه مصوت را مشخص می‌کنند.