هیپوفیز خلفی: بخش عقبی هیپوفیز که هورمون‌های اکسیتوسین و وازوپرسین ذخیره می‌کند

هیپوفیز خلفی: مخزن هورمون‌های حیاتی

هیپوفیز خلفی چیست و کجاست؟

غدهٔ هیپوفیز^۴ که به اندازهٔ یک نخود است، در قاعدهٔ مغز قرار گرفته و به عنوان «غدهٔ رهبر» یا «غدهٔ اصلی» بدن شناخته می‌شود زیرا ترشح بسیاری از هورمون‌های دیگر را کنترل می‌کند. این غده به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: هیپوفیز پیشین^۵ و هیپوفیز خلفی^۱. هیپوفیز خلفی بخش عقبی این غده است.

برخلاف تصور رایج، هیپوفیز خلفی خودش هورمون تولید نمی‌کند. در عوض، مانند یک انبار یا کتابخانهٔ بسیار امن عمل می‌کند که دو هورمون بسیار مهم را که در بخش دیگری از مغز به نام هیپوتالاموس^۶ ساخته می‌شوند، در خود ذخیره و در زمان نیاز به جریان خون آزاد می‌کند.

برای درک بهتر، یک کتابخانه را تصور کنید. هیپوتالاموس مانند نویسنده‌ای است که کتاب‌ها (هورمون‌ها) را می‌نویسد. هیپوفیز خلفی مانند کتابخانه‌ای است که این کتاب‌ها را در قفسه‌های خود نگهداری می‌کند و وقتی بدن به آن کتاب خاص نیاز دارد (مثلاً وقتی آب بدن کم می‌شود)، کتابدار (هیپوفیز خلفی) کتاب را از قفسه بیرون می‌آورد و در اختیار مراجعه‌کنندگان (جریان خون) قرار می‌دهد.

هورمون‌های قهرمان: اکسیتوسین و وازوپرسین

حالا بیایید نگاهی دقیق‌تر به دو هورمون مهمی که هیپوفیز خلفی از آن‌ها مراقبت می‌کند، بیندازیم. این دو هورمون، اگرچه کوچک هستند، اما وظایف بسیار بزرگی در بدن به عهده دارند.

اکسیتوسین: هورمون عشق و پیوند

اکسیتوسین^۲ اغلب با نام‌های «هورمون عشق»، «هورمون آغوش» یا «هورمون مادری» شناخته می‌شود. این هورمون در ایجاد احساس پیوند، اعتماد و دلبستگی بین افراد نقش اساسی دارد.

این هورمون همچنین در هنگام زایمان باعث انقباضات رحمی می‌شود تا نوزاد به دنیا بیاید. پزشکان گاهی از شکل مصنوعی این هورمون برای القا یا تقویت زایمان استفاده می‌کنند.

وازوپرسین: مدیر آب بدن

وازوپرسین^۳ که با نام هورمون ضدادراری^۷ نیز شناخته می‌شود، مانند یک مدیر هوشمند بر تعادل آب بدن نظارت دارد. کار اصلی آن کمک به کلیه‌ها برای بازجذب آب است.

وقتی بدن شما دچار کم‌آبی می‌شود – برای مثال بعد از یک بازی ورزشی طولانی یا یک روز گرم – هیپوتالاموس این موضوع را حس می‌کند و به هیپوفیز خلفی سیگنال می‌دهد که وازوپرسین را به داخل خون آزاد کند. این هورمون به کلیه‌ها می‌رسد و به آن‌ها دستور می‌دهد: «آب بیشتری را در بدن نگه دارید!». در پاسخ، کلیه‌ها ادرار غلیظ‌تر و کم‌حجم‌تری تولید می‌کنند و در نتیجه آب باارزش بدن حفظ می‌شود.

هیپوفیز خلفی در عمل: از کلاس درس تا زمین ورزش

شاید فکر کنید این موضوعات پیچیده فقط مربوط به کتاب‌های زیست‌شناسی است، اما هیپوفیز خلفی و هورمون‌های آن هر لحظه در زندگی شما فعال هستند.

تصور کنید در یک مسابقهٔ دو شرکت کرده‌اید. بدن شما عرق می‌کند و آب از دست می‌دهد. در همین حین، هیپوفیز خلفی شما به طور پیوسته در حال آزاد کردن وازوپرسین است تا از هدررفت بیش از حد آب از طریق ادرار جلوگیری کند و شما را هیدراته نگه دارد. پس از مسابقه، وقتی تیم شما برنده می‌شود و هم‌تیمی‌هایتان شما را در آغوش می‌گیرند، اکسیتوسین ترشح می‌شود و احساس غرور و پیوند گروهی را در شما تقویت می‌کند.

حتی وقتی در حال مطالعه برای امتحان هستید و احساس استرس می‌کنید، این هورمون‌ها نقش دارند. استرس می‌تواند بر ترشح آن‌ها تأثیر بگذارد. به همین دلیل است که گاهی در دوران امتحانات، الگوی خواب و دفع ادرار شما ممکن است تغییر کند.

پرسش‌های رایج و باورهای نادرست

پاورقی

^۱ هیپوفیز خلفی (Posterior Pituitary) – Neurohypophysis
^۲ اکسیتوسین (Oxytocin)
^۳ وازوپرسین (Vasopressin) – که با نام Arginine Vasopressin (AVP) نیز شناخته می‌شود.
^۴ غدهٔ هیپوفیز (Pituitary Gland)
^۵ هیپوفیز پیشین (Anterior Pituitary) – Adenohypophysis
^۶ هیپوتالاموس (Hypothalamus)
^۷ هورمون ضدادراری (Antidiuretic Hormone - ADH)
^۸ دیابت بی‌مزه (Diabetes Insipidus)