اعصاب نخاعی: بزرگراههای اطلاعات بدن
اعصاب نخاعی چه هستند و چگونه کار میکنند؟
تصور کنید نخاع مانند یک بزرگراه اصلی اطلاعات در داخل ستون فقرات شماست. اعصاب نخاعی مانند رمپهای ورودی و خروجی این بزرگراه هستند که اطلاعات را به مغز میبرند و از مغز دستور میگیرند. این اعصاب از به هم پیوستن دو ریشهی حسی و حرکتی تشکیل میشوند.
تقسیمبندی منطقهای اعصاب نخاعی
31 جفت عصب نخاعی بر اساس ناحیهای از ستون فقرات که از آن خارج میشوند، نامگذاری شدهاند. هر ناحیه مسئول کنترل حس و حرکت بخشهای خاصی از بدن است.
| ناحیه | تعداد جفت عصب | ناحیه تحت پوشش در بدن | نمونهای از عملکرد |
|---|---|---|---|
| گردنی6 | 8 | گردن، شانهها، بازوها و دستها | حرکت سر، تنفس دیافراگم7 |
| سینهای8 | 12 | قفسه سینه و عضلات پشت | حس پوست قفسه سینه، کنترل وضعیت بدن |
| کمری9 | 5 | پایین تنه، جلوی رانها و پاها | حرکت ران، خم کردن زانو |
| خاجی10 | 5 | پشت رانها، ساق پا، کف لگن | راه رفتن، کنترل مثانه و روده |
| دنبالچهای11 | 1 | ناحیهی بسیار کوچکی در نزدیکی استخوان دنبالچه | حس در ناحیهی بین دو کفل |
شبکههای عصبی: همکاری گروهی اعصاب
برخی از اعصاب نخاعی قبل از این که به مقصد نهایی خود برسند، با یکدیگر ترکیب میشوند و شبکههای پیچیدهای به نام پلکسوس12 تشکیل میدهند. این کار مانند آن است که چند جادهی فرعی به یک میدان بزرگ برسند و سپس جادههای جدید و قویتری از آن میدان خارج شوند. دو شبکهی بسیار مهم در بدن عبارتند از:
- شبکهی بازویی (براکیال): این شبکه از عصبهای گردنی C5 تا T1 تشکیل شده و تمام حس و حرکت دستها، از شانه تا نوک انگشتان را کنترل میکند.
- شبکهی کمری-خاجی (لومبوساکرال): این شبکه از عصبهای کمری و خاجی تشکیل شده و مسئول حس و حرکت لگن، رانها، ساقها و پاها است.
آزمایش رفلکس وکشی: یک مثال عملی از عملکرد عصب
پزشکان برای بررسی سلامت اعصاب نخاعی، اغلب از آزمایشهای سادهای مانند "رفلکس وتر زانو" استفاده میکنند. وقتی پزشک با چکش مخصوص به وتر زیر کشکک زانو ضربه میزند، این حس به سرعت از طریق عصب حسی به نخاع میرسد. نخاع بلافاصله و بدون دخالت مغز، از طریق عصب حرکتی دستور انقباض به عضله ران میدهد و باعث میشود پا به سمت بالا بپرد. این یک مدار عصبی ساده در سطح نخاع است که "قوس رفلکس"13 نامیده میشود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. آسیب به نخاع معمولاً بر عملکرد اعصابی که از زیر ناحیهی آسیبدیده خارج میشوند، تأثیر میگذارد. برای مثال، آسیب در ناحیهی کمری میتواند منجر به فلج پاها (پاراپلژی)14 شود، اما عملکرد دستها و بازوها حفظ میشود.
این حالت که "پارستزی"15 نام دارد، اغلب به دلیل فشار موقت بر روی یک عصب نخاعی یا شاخهی آن رخ میدهد. مثلاً وقتی مدت زیادی به صورت چهارزانو نشستهاید، به عصبهای پایتان فشار میآورید و مغز شما این اختلال در سیگنالرسانی را به صورت گزگز و سوزن سوزن شدن تفسیر میکند.
بله، الگوی کلی 31 جفت عصب در همهی انسانها ثابت است. اما ممکن است در برخی افراد به دلایل مادرزادی یا تکاملی، تغییرات بسیار نادری در تعداد مهرهها و به تبع آن اعصاب وجود داشته باشد.
پاورقی
1 Spinal Nerves: اعصابی که مستقیماً از نخاع منشأ میگیرند.
2 Nerve Roots: بخشهای ابتدایی عصب که از نخاع خارج میشوند.
3 Nerve Trunk: بخش اصلی عصب پس از تشکیل از ریشهها.
4 Brachial Plexus: شبکهای از اعصاب که اندامهای فوقانی (دستها) را عصبرسانی میکند.
5 Lumbosacral Plexus: شبکهای از اعصاب که اندامهای تحتانی (پاها) و لگن را عصبرسانی میکند.
6 Cervical: مربوط به ناحیهی گردن.
7 Diaphragm: عضلهای گنبدی شکل که نقش اصلی را در تنفس دارد.
8 Thoracic: مربوط به ناحیهی قفسهی سینه.
9 Lumbar: مربوط به ناحیهی کمر.
10 Sacral: مربوط به ناحیهی خاجی (پایین ستون فقرات).
11 Coccygeal: مربوط به ناحیهی دنبالچه.
12 Plexus: شبکهی به هم تنیدهای از اعصاب.
13 Reflex Arc: مسیر عصبی که یک پاسخ خودکار و سریع را ایجاد میکند.
14 Paraplegia: فلج کامل یا ناقص هر دو پا.
15 Paresthesia: احساس سوزن سوزن شدن یا گزگز در پوست.
